„A ty co byś zrobił na moim miejscu?”, „Myślisz, że dobrze wybieram?”, „Na pewno powinnam to zrobić?” - pytanie innych o opinię jest czymś naturalnym. Czasem ktoś rzeczywiście widzi więcej niż my, ma większe doświadczenie albo po prostu patrzy na sytuację z innej strony. To co może sprawiać trudność to sytuacje, gdy cudze zdanie przestaje być jedną z informacji, a staje się czymś, bez czego trudno ruszyć dalej. Można przecież wiedzieć, czego się chce. Można mieć wszystkie potrzebne dane, przeanalizować plusy i minusy, a mimo to nadal potrzebować, żeby ktoś powiedział: „tak, dobrze robisz”. U niektórych osób dotyczy to ważnych życiowych decyzji. U innych także tych całkiem codziennych: co kupić, gdzie pojechać, jak odpowiedzieć, czy przyjąć zaproszenie, czy zmienić plan.

Skąd bierze się taka potrzeba?

Czy naprawdę potrzebuję rady?
Nie zawsze pytamy innych dlatego, że czegoś nie wiemy. Czasem bardziej chodzi o to, żeby poczuć się spokojniej. Ktoś zastanawia się nad zmianą pracy. Nowa oferta wydaje się lepsza, warunki są korzystniejsze, dojazd łatwiejszy. Mimo to pojawia się myśl:

„A jeśli popełnię błąd?”

Pytanie bliskiej osoby daje ulgę. Jeśli usłyszymy: „Ja bym zmienił”, na chwilę robi się łatwiej. Tyle że po jakimś czasie może pojawić się kolejna wątpliwość. I wtedy szukamy następnego potwierdzenia. W takich sytuacjach problemem nie musi być brak informacji. Trudniejsze może być samo bycie w niepewności.

A przecież prawie żadna ważna decyzja nie daje stuprocentowej gwarancji, że okaże się właściwa.

Gdy cudze potwierdzenie zaczyna być potrzebne coraz częściej

Ciągłe upewnianie się może tworzyć błędne koło. Pojawia się wybór, potem napięcie. Pytamy kogoś o zdanie i przez chwilę czujemy ulgę. To działa. Właśnie dlatego przy kolejnej decyzji możemy zrobić to samo.

Z czasem możemy mieć coraz mniej okazji do sprawdzenia: „Podjąłem decyzję sam i poradziłem sobie z tym, co wydarzyło się później”. Własny osąd staje się mniej oczywisty, a cudza opinia coraz ważniejsza. I tak można dojść do momentu, w którym człowiek dobrze wie, czego chce, ale nadal nie ufa sobie na tyle, żeby uznać własną decyzję za wystarczającą.

Skąd może brać się trudność w samodzielnym decydowaniu?

Nie ma jednej odpowiedzi. U każdej osoby przyczyny mogą wyglądać trochę inaczej. 

Własne zdanie mogło kiedyś nie mieć dużego znaczenia
Samodzielności uczymy się od dzieciństwa. Na początku chodzi o bardzo proste rzeczy: wybór zabawy, ubrania, zainteresowań czy sposobu spędzenia wolnego czasu. Jeśli dziecko ma przestrzeń do podejmowania decyzji odpowiednich do swojego wieku, stopniowo uczy się, że jego zdanie ma znaczenie.

Nie każda decyzja musi być dobra. To także część nauki.

Inaczej może być wtedy, gdy dorośli często decydują za dziecko albo podważają jego wybory.

• „Ja wiem lepiej.”
• „Po co to zrobiłeś?”
• „Znowu źle wybrałeś.”

Jeśli takie komunikaty pojawiają się często, z czasem łatwo zacząć wątpić we własny osąd. A w dorosłości przed decyzją może pojawić się nie tyle pytanie „czego chcę?”, ile raczej: „czy ktoś uzna, że robię dobrze?”.

Ważniejsze staje się to, co pomyślą inni
Czasem decyzja jest trudna, bo wiąże się z jakąś reakcją bliskich, która może być trudna do przyjęcia.

• „Czy mama się nie obrazi?”
• „Czy partner nie uzna mnie za egoistę?”
• „Co powiedzą znajomi?”

Wtedy zaczynamy brać pod uwagę nie tylko własne potrzeby i konsekwencje decyzji, ale też emocje innych osób. Kłopot pojawia się wtedy, gdy możliwość czyjegoś niezadowolenia zaczyna decydować za nas. Można przecież podjąć decyzję dobrą dla siebie i jednocześnie spotkać się z tym, że komuś się ona nie spodoba.

Nie zawsze da się uniknąć jednego i drugiego.

„A jeśli wybiorę źle?”
Dla niektórych osób decyzja szybko zamienia się w rodzaj testu. Trzeba znaleźć najlepszą opcję. Nie dobrą, ale najlepszą. Taką, której później nie będzie się żałować, która nie przyniesie strat i nie spowoduje żadnych trudnych konsekwencji. 

Tyle że takich decyzji właściwie nie ma.

Możemy analizować, przewidywać i zbierać informacje, ale nie jesteśmy w stanie sprawdzić przyszłości. Czasem trzeba więc wybrać, mimo że część wątpliwości nadal pozostaje. Potrzebujemy zaakceptować fakt, że decyzje podejmujemy na podstawie wiedzy, którą mamy w danym momencie.

Więcej o tym, jak perfekcjonizm i lęk przed błędem mogą utrudniać podejmowanie decyzji, przeczytasz w artykule „Psychologia błędów: dlaczego perfekcjonizm szkodzi, a akceptacja pomyłek rozwija”.

Inni wydają się bardziej kompetentni
Może pojawiać się również przekonanie, że cudze zdanie jest po prostu bardziej wartościowe.

• „On ma większe doświadczenie.”
• „Ona na pewno widzi to lepiej.”
• „Ja mogę czegoś nie zauważać.”

Czasem rzeczywiście tak jest. Warto korzystać z wiedzy innych. Ale jeśli niemal automatycznie zakładamy, że inni wiedzą lepiej, własne potrzeby i przeczucia zaczynają schodzić na drugi plan. Więcej o tym, jak rozwija się zaufanie do siebie i własnej oceny, przeczytasz w artykule „Jak rozwijać poczucie własnej wartości? Od samokrytyki do samowspółczucia”.

Czy pytanie innych o opinię oznacza brak samodzielności?

Samodzielność nie polega na tym, żeby wszystko robić bez konsultacji. W wielu sytuacjach zapytanie kogoś o zdanie jest rozsądne. Można poradzić się osoby, która zna daną branżę, ma większe doświadczenie albo przechodziła przez podobną sytuację.

Ważna jest jednak różnica między:

„Chcę wiedzieć, jak ty to widzisz”

a

„Powiedz mi, co mam zrobić”.

W pierwszym przypadku nadal podejmujemy własną decyzję. W drugim możemy próbować oddać komuś część odpowiedzialności za wybór.

Jak stopniowo bardziej ufać własnym decyzjom?

Nie trzeba zaczynać od zmian pracy, przeprowadzki czy zakończenia związku. Łatwiej ćwiczyć na małych rzeczach. Podejmij kilka prostych decyzji bez konsultacji Może to być wybór restauracji, zakup drobnej rzeczy, plan na weekend albo sposób spędzenia wolnego popołudnia.

Nie chodzi o to, żeby decyzja okazała się idealna. Chodzi o doświadczenie: „wybrałem sam”.

Sprawdź, czego właściwie oczekujesz od drugiej osoby
Zanim zapytasz kogoś o zdanie, warto zastanowić się:

„Czy brakuje mi informacji, czy potrzebuję, żeby ktoś mnie uspokoił?”

To nie zawsze jest łatwe do rozróżnienia. Jeśli jednak po kolejnej opinii nadal szukamy następnej, być może nie chodzi już o samą wiedzę.

Najpierw nazwij własny wybór
Pomocne może być proste pytanie:

„Gdybym nie mógł teraz nikogo zapytać, co bym zrobił?”

Nie oznacza to, że później nie można skorzystać z rady. Chodzi tylko o to, żeby najpierw usłyszeć własną odpowiedź. 

Nie zbieraj nieskończonej liczby opinii                                            Więcej rad nie zawsze oznacza większą jasność. Jedna osoba powie jedno, druga coś przeciwnego, trzecia zauważy jeszcze inny problem. Po kilku rozmowach można mieć więcej wątpliwości niż na początku. Przy ważniejszych sprawach warto wybrać jedną lub dwie osoby, których wiedza naprawdę może coś wnieść.

Zostaw miejsce na pomyłkę
To jedna z trudniejszych rzeczy. Można podjąć decyzję rozsądnie i mimo to po czasie uznać, że wolałoby się wybrać inaczej. Nie oznacza to automatycznie, że decyzja była zła. Czasem zmieniają się okoliczności. Czasem dopiero później pojawiają się informacje, których wcześniej nie mogliśmy znać. Samodzielność wiąże się nie tylko z wyborem, ale też z gotowością poradzenia sobie z jego skutkami.

Kiedy warto poszukać wsparcia?

Samo pytanie innych o zdanie nie jest powodem do niepokoju. Warto jednak przyjrzeć się temu bliżej, jeśli niemal każda decyzja wywołuje silny lęk, proste wybory zajmują bardzo dużo czasu albo trudno zrobić cokolwiek bez akceptacji bliskiej osoby.

Pomocna może być również konsultacja wtedy, gdy potrzeba aprobaty innych prowadzi do rezygnowania z własnych potrzeb albo unikania ważnych zmian.

Rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą może pomóc zobaczyć, co właściwie dzieje się przed podjęciem decyzji: jakie pojawiają się myśli, czego najbardziej się obawiamy i dlaczego cudze potwierdzenie staje się tak ważne.

Nie chodzi o to, żeby przestać słuchać innych. Chodzi raczej o to, żeby ich opinia nie zagłuszała własnego głosu. Nie trzeba mieć stuprocentowej pewności
Podejmowanie decyzji zawsze wiąże się z pewną niewiadomą.

Można zebrać informacje, porozmawiać z kimś, przeanalizować możliwości i nadal mieć wątpliwości. Samodzielność nie oznacza braku niepewności. Bardziej chodzi o moment, w którym mimo niej potrafimy powiedzieć:

„Na podstawie tego, co wiem dzisiaj, wybieram właśnie to”.

Zaufanie do własnych decyzji zwykle nie pojawia się od razu. Buduje się stopniowo, właśnie wtedy, gdy zaczynamy podejmować wybory samodzielnie i przekonujemy się, że potrafimy poradzić sobie również wtedy, kiedy nie wszystko przebiega dokładnie tak, jak planowaliśmy.

Autor: Redakcja Psycheo
Konsultacja merytoryczna: Katarzyna Kaczmarek - psycholog, certyfikowany psychoterapeuta, certyfikowany specjalista psychoterapii uzależnień. Celem publikacji jest rzetelna psychoedukacja oraz wsparcie osób poszukujących pomocy psychologicznej. 

Tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje diagnozy.

Bibliografia

• Aronson, E., Aronson, J. (2020). Człowiek - istota społeczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
• Bandura, A. (2007). Teoria społecznego uczenia się. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Brzezińska, A. (2005). Psychologiczne portrety człowieka. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
• Dąbrowski, A. i in. (2015). Podejmowanie decyzji. Pojęcia, teorie, kontrowersje. Kraków: Copernicus Center Press
• Gromnicka, D. (2013). Jak zbudować poczucie własnej wartości? Warszawa: Edgard. 
• Seligman, M. (2011). Optymizmu można się nauczyć. Poznań: Media Rodzina.
• Wojciszke, B. (2019). Psychologia społeczna. Warszawa: Scholar.

FAQ - najczęściej zadawane pytania o podejmowanie decyzji

1. Czy pytanie innych o zdanie oznacza brak samodzielności?

Nie. Korzystanie z opinii innych jest naturalne i często pomocne. Trudność pojawia się wtedy, gdy bez cudzej akceptacji trudno podjąć nawet prostą decyzję.

2. Dlaczego ciągle potrzebuję potwierdzenia swoich decyzji?

Może to wiązać się z niskim zaufaniem do własnego osądu, lękiem przed błędem, potrzebą aprobaty albo wcześniejszymi doświadczeniami, w których własne decyzje były często krytykowane lub podważane.

3. Czy brak zdecydowania może wynikać z lęku?

Tak. U części osób sama niepewność związana z wyborem wywołuje napięcie. Pytanie innych o zdanie może wtedy chwilowo zmniejszać lęk, ale jednocześnie utrwalać potrzebę kolejnego upewniania się.

4. Jak nauczyć się podejmować decyzje samodzielnie?

Warto zacząć od małych wyborów, ograniczyć liczbę osób pytanych o opinię i przed konsultacją spróbować najpierw określić własne zdanie. Pomaga też zaakceptowanie, że nie każda decyzja musi być idealna.

5. Czy można za bardzo analizować decyzje?

Tak. Nadmierne analizowanie kolejnych scenariuszy może zwiększać liczbę wątpliwości zamiast pomagać w wyborze. Czasem więcej informacji nie prowadzi do większej pewności.

6. Kiedy warto skonsultować się z psychologiem lub psychoterapeutą?

Gdy podejmowanie decyzji wywołuje silny lęk, zajmuje bardzo dużo czasu, prowadzi do unikania ważnych zmian albo gdy trudno funkcjonować bez ciągłego potwierdzania wyborów przez innych.

7. Czy można jednocześnie słuchać innych i podejmować własne decyzje?

Samodzielność nie oznacza ignorowania opinii otoczenia. Chodzi o to, by traktować je jako dodatkowe informacje, a nie jako ostateczne rozstrzygnięcie.