Zazdrość jest to taka emocja, o której większość ludzi woli i nie wspominać. Wstydzimy się jej, udajemy, że to nas nie dotyczy, a jednak prędzej czy później dopada każdego człowieka.

I nie ma w tym nic dziwnego, bo zazdrość jest jedną z najbardziej ludzkich emocji, jakie możemy posiadać. Nieprzyjemna? Ależ jak. Wstydliwa? Żeby tylko..

Ale przede wszystkim jest bardzo przydatna i informująca.

Skąd bierze się zazdrość?

Zazdrość nie pojawia się bez żadnego powodu. Nie jest ona przypadkowym wybuchem emocji. Psychologowie mówią, że zazdrość pojawia się wtedy, gdy uda nam się dotknąć dwóch rzeczy:

• braku czegoś
• porównania się do kogoś.

Zazdrościmy najczęściej wtedy, gdy ktoś ma coś, co dla nas jest ważne i co w nas samych jest niepewne, kruche albo niezaspokojone.

Przykłady z życia?

• Twoja koleżanka dostała awans, automatycznie czujesz ukłucie w brzuchu.
• Wspólny znajomy kupił samochód, a Ty zaczynasz myśleć dlaczego ja jeszcze nie jestem na tym etapie, żeby móc pozwolić sobie na taki luksus.
• Twój partner rozmawia z kimś atrakcyjnym, zaczynasz czuć napięcie w klatce piersiowej, a złość buzuje w Tobie jak wulkan.

To nie dlatego, że jesteś zazdrosny z natury bądź niezrównoważony emocjonalnie. To dlatego, że coś jest dla Ciebie ważne. Jakieś kompetencje, poczucie wartości, bezpieczeństwo emocjonalne, bycie wyjątkowym dla drugiej osoby. Czyli coś, jest dla Ciebie celem lub marzeniem.

Zazdrość często opisywana jest jako emocja związana z poczuciem zagrożenia przede wszystkim zagrożenia utraty czegoś, co uważamy za istotne dla naszego poczucia wartości i bezpieczeństwa. Może to dotyczyć bliskich relacji, sukcesów zawodowych czy uznania społecznego. Emocja ta stara się nam sygnalizować, że coś jest dla nas ważne, ale jednocześnie, gdy staje się nadmierna, może prowadzić do toksycznej i niezdrowej zazdrości, która może doprowadzić do wielu nieszczęść bądź konfliktów.

Zazdrość nie mówi, że coś jest nie tak z innymi. Ona mówi, że coś jest nie gotowe w nas.

To ważna różnica. Zazdrość nie pokazuje, że drugi człowiek ma za zbyt dużo. Ona stara się pokazać, że my mamy jakąś potrzebę, która nas boli.

Psychoterapeuci tłumaczą to bardzo szybko i prosto:

„Zazdrość jest sygnałem braku, a nie winy”.

Jeśli ktoś chwali się szczęśliwym związkiemi i swoim szczęściem, a Ty czujesz ukłucie to znak, że bliskość jest dla Ciebie ważna i Ci jej brakuje.

Jeśli widzisz czyjś sukces i robi ci się smutno to znak, że ambicje stoją w jednym miejscu, czujesz, że się nie rozwijasz. Jest to rzecz, która jest dla Ciebie delikatna.

Zazdrość to emocjonalny drogowskaz, nie akt oskarżenia.

Zazdrość, a porównywanie się do innych?

Największy problem pojawia się wtedy, gdy zaczynamy patrzeć na innych jak na lustra, które mówią nam, jacy powinniśmy być.

Media społecznościowe dodatkowo potęgują to zjawisko, wzmacniając presję porównań i oczekiwań.

W obecnej chwili, gdy siedzisz w domu, szkole lub w pracy, twoja głowa zaczyna iść w kierunku myślenia:

“Dlaczego ja nie mam takiego życia?”, “Dlaczego ja nie mam tyle pieniędzy?”.

Komuś udało się kupił mieszkanie, jednak nie masz informacji w jaki sposób doszło do tego by mógł sobie na to pozwolić i ile był w stanie poświęcić. Zaczynasz krążyć wokół myśli czy nie jesteś w tyle, albo czy nie zasługujesz bardziej niż ta osoba.

Ktoś ma idealną sylwetkę? Moje starania idą na marne. Dlaczego ja tak nie wyglądam? Na pewno przerabia swoje zdjęcia.

Psychologowie zajmujący się porównaniami społecznymi, tacy jak Chwaszcz i Górska zwracają uwagę, że porównywanie się z innymi jest naturalną częścią ludzkiego życia. W nadmiarze jednak może stać się źródłem lęku, napięcia i poczucia niższości. Paradoksalnie, im częściej się porównujemy, tym mniej dostrzegamy własne osiągnięcia i zalety, a zazdrość zaczyna narastać tam, gdzie zanika zdrowa perspektywa i poczucie własnej wartości.

Co zazdrość robi z naszym ciałem i mózgiem?

Zazdrość to nie tylko emocja w głowie. Ona tak naprawdę dzieje się w całym ciele.

To właśnie przez nią w naszym organizmie, pojawiają się:

• napięcie, bóle w brzuchu
• ucisk w klatce piersiowej
• przyspieszone bicie serca
• niepokój ruchowy
• gonitwa myśli, wybuchy krzyku.

Ciało reaguje jak przy zagrożeniu, bo zazdrość to emocja oparta na strachu, że coś lub kogoś stracimy, że nie jesteśmy wystarczający, że nie mamy wpływu, że jestesmy gorsi.

Układ nerwowy odpala tryb walcz-uciekaj. Jednak często w tych chwilach, zostajemy w miejscu, więc ta energia kumuluje się wewnątrz i tylko czeka, żeby wybuchnąć. 

Właśnie dlatego zazdrość jest tak męcząca, ona działa jak stres, tylko bardziej osobisty ale wciąż intensywny.

Zazdrość w związkach – skąd te scenariusze w głowie?

Zazdrość partnerska to osobna historia. Nie zawsze wynika z realnej sytuacji, częściej z wcześniejszych doświadczeń, przekonań o sobie i lęku przed odrzuceniem.

W sytuacji, gdy ktoś był kiedyś zdradzony, okłamany, porzucony lub co więcej, wychowywał się w domu, gdzie miłość była niestabilna - zazdrość może pojawiać się w takich przypadkach szybciej i ze zdwojoną siłą, w gwałtowny sposób.

Nie dlatego, że nie ufa partnerowi. Tylko dlatego, że jego układ nerwowy nauczył się, że bliskość = ryzyko. To nie jest wygodne ani proste do przyznania, ale za każdą zazdrością w związku stoi jakaś potrzeba bycia dla drugiej osoby ważnym. Każdy z nas pragnie być zauważono nawet w najmniejszych, codziennych sytuacjach, bo to daje poczucie bliskości i bycia widzianym. Ważne jest także doświadczanie bezpieczeństwa w każdej możliwej chwili tego spokojnego przekonania, że przy drugiej osobie nic nam nie grozi. Dopełnia to potrzeba potwierdzenia, że jesteśmy wystarczający i że możemy być dla kogoś kimś naprawdę istotnym.

Co mówią badania o zazdrości? 

W jednym z ciekawszych polskich badań dotyczących zazdrości, Agnieszka Lasota i Rafał Abramciów zwracają uwagę, że zazdrość wcale nie jest jedną, prostą emocją. Autorzy badania opisują ją jako mieszaninę trzech bardzo ważnych jak i bolesnych uczuć naraz. Jest nim lęk, smutek i gniew. I to dokładnie tłumaczy, dlaczego zazdrość potrafi pojawić się szybko i uderzy w nas tak mocno i tak nagle, bo nie dotyka jednego miejsca, tylko od razu kilku bądź wszystkich naraz. Lęk pojawia się wtedy, kiedy boimy się, że coś stracimy. Smutek natomiast, gdy widzimy, że inni mają coś, czego nam brakuje. Gniew wtedy, gdy sytuacja wydaje się nam niesprawiedliwa albo zagrażająca. W praktyce działa to jak emocjonalna bomba, który wybucha w nas w ułamku sekundy. Warte podkreślenia przez badaczy jest to, że zazdrość nie uruchamia się przypadkowo. Ona odpala się dopiero wtedy, kiedy w sytuacji zagrożenia znajdują się ktoś lub coś dla nas bardzo ważnego. Nie w obszarach, które mamy poukładane i pewne, ale tam, gdzie jest w nas delikatność, brak czegoś albo dawne doświadczenia. To świetnie pokrywa się z tym, co wiele osób obserwuje u siebie, czyli nie to, że zazdrościmy rzeczy, które są nam obojętne albo nas nie interesują. Zazdrościmy tam, gdzie mamy własne potrzeby często takie, o których nawet nie mówimy głośno.

Lasota i Abramciów zwracają też uwagę, że zazdrość jest emocją, która pełni ważną funkcję informacyjną. Pokazuje, co jest dla nas naprawdę istotne, między innymi takie obszary jak: relacja, bycie zauważonym, bezpieczeństwo emocjonalne, poczucie wartości.

Dlatego w ich ujęciu zazdrość to nie wada charakteru, tylko sygnał alarmowy, który mówi:

Hej, w tym obszarze jest coś bardzo ważnego, czym warto się zająć.

Zdrowa zazdrość vs. zazdrość, która niszczy

Tak, istnieje coś takiego jak zdrowa zazdrość. To ta, która mówi do nas, że nam zależy albo coś/ktoś jest dla Nas ważny. Może nawet mobilizować na przykład kiedy ktoś osiąga coś, czego my też pragniemy, ktoś dostał awans o jakim my zawsze marzyliśmy. Problem zaczyna się wtedy, gdy zazdrość z czasem przeradza się w nadmierną, chorobliwą kontrolę, zaczynając stopniowo dominować w relacji. Prowadzi do wymuszania, kłótni i prób manipulowania drugim człowiekiem, za każdym zachowaniem pojawia się lęk przed utratą bliskości.

W efekcie zaczyna niszczyć zarówno samą relację, jak i nastrój drugiej osoby, która czuje się przytłoczona i nieszanowana. W końcu może zamienić się w nieufność nie tylko wobec partnera, lecz także wobec całego świata i wszystkich, którzy się w nim pojawiają. Zazdrość staje się niszcząca, gdy zaczyna rządzić, a nie informować.

Jak pracować ze swoją zazdrością?

Nie chodzi o to, żeby ją wykasować. Tak niestety ciężko zrobić, ale chodzi o to, żeby ją zrozumieć, nauczyć się ją oswoić.

1. Nazwij, czego tak naprawdę zazdrościsz

Zamiast: Nie jestem zazdrosny o kolegę

Tylko: jestem zazdrosny o to, że ma stabilną fajną i dobrze płatną pracę, bo ja się boję o swoją, czuję się niepewnie. Wtedy robi się jasne, gdzie leży ból. W tym momencie można nad nią pracować i spojrzeć na to z innej perspektywy.

2. Sprawdź, czy to, czego zazdrościsz, jest naprawdę Twoje

Czasem zazdrościmy rzeczy, które wcale nie są nasze.

Zazdrość o drogie auto, jeśli nie lubisz samochodów albo nawet nie umiesz ich prowadzić.

Zazdrość o prestiż, jeśli nie chcesz tej ścieżki, uważasz, że to snobizm.

Często zazdrościmy czyjegoś obrazu, nie realnej dla Nas wartości.

3. Powiedz prawdę samemu sobie

Zazdrość często sama znika, kiedy przestajemy udawać, że jej nie ma i pracujemy nad nią.

To emocja jak każda inna tylko dużo bardziej wstydliwa.

4. Zajrzyj pod emocję

Zazwyczaj pod zazdrością kryją się nasze różne emocje i potrzeby. Często towarzyszy jej lęk oraz poczucie niespełnienia czy brak sensu w tym, co robimy bądź jak żyjemy. Może się pojawiać potrzeba bycia docenionym, ważnym lub atrakcyjnym. Zdarza się także tęsknota za czymś, co utraciliśmy, albo za kimś, kogo straciliśmy. To właśnie tam, gdy zajrzyjmy co kryje się pod naszymi emocjami będziemy wiedzieć co możemy zrobić, aby pozbyć się uczucia zazdrości.

Zazdrość to nie wada tylko informacja

Najważniejsze, co warto zapamiętać:

Zazdrość nie mówi, że jesteś słaby lub gorszy. Mówi, że coś jest dla Ciebie ważne i lepiej dążyć do celu niż włączyć tryb autodestrukcji. Nie jesteś z tą emocjonalną bombą sam/a. Każdy człowiek czegoś zazdrości tylko nie każdy o tym mówi albo to pokazuje. I to jest okej. Zazdrość to emocjonalna pułapka. Kiedy zaczniemy ją rozumieć wtedy przestaje nas ranić, a zaczyna mówić, gdzie leży nasze prawdziwe pragnienie i gdzie powinniśmy zacząć szukać samych siebie. 

Bibliografia

• Zaborowski, Z. (2002). Psychologia emocji i motywacji.
• Chwaszcz, J. (2017). Porównania społeczne a samoocena.
• Górska, A. (2015). Mechanizmy porównań społecznych w życiu codziennym.
• Lasota, Abramciów (2015). Psychologiczna analiza konstruktu zazdrości.
• https://www.studocu.com/pl/document/uniwersytet-dolnoslaski-dsw/psychologia-emocji-i-motywacji/psychologiczna-analiza-konstruktu-z/84963766