Dorastanie w domu, w którym występowały problemy związane z alkoholem, chaos emocjonalny lub przemoc psychiczna, może wpływać na sposób przeżywania emocji, budowania relacji i radzenia sobie z napięciem także w dorosłym życiu.

Choć ryzyko uzależnień wśród DDA może być większe, nie oznacza to nieuchronnego scenariusza. Przeszłość wpływa na nasze mechanizmy emocjonalne, ale nie odbiera możliwości świadomego życia, budowania zdrowych relacji i przerwania rodzinnego schematu.

Kim są DDA?

Określenie DDA, czyli Dorosłe Dzieci Alkoholików, odnosi się do osób, które wychowywały się w rodzinie z problemem alkoholowym. DDA nie jest diagnozą medyczną. Termin ten opisuje doświadczenia i trudności, które u części osób mogą być związane z dorastaniem w atmosferze napięcia, niepewności oraz emocjonalnej niestabilności.
W dorosłości może to prowadzić do trudności takich jak:

• problemy z regulowaniem emocji,
• niska samoocena,
• silna potrzeba kontroli,
• trudności w relacjach,
• nadmierna odpowiedzialność,
• lęk przed odrzuceniem,
• trudność w odpoczynku i odczuwaniu przyjemności.

Nie każda osoba DDA doświadcza wszystkich tych problemów, jednak wiele z nich wynika z mechanizmów wykształconych w dzieciństwie jako forma przetrwania.

Czy DDA częściej popadają w uzależnienia?

Dzieci wychowujące się w domu z problemem alkoholowym mogą być bardziej podatne na rozwój uzależnień w dorosłości. Wynika to zarówno z czynników biologicznych, jak i psychologicznych oraz środowiskowych.

W rodzinach z problemem alkoholowym dzieci często uczą się, że:

• emocji się nie okazuje,
• trudności należy tłumić,
• alkohol pomaga „przetrwać” napięcie,
• problemy rozwiązuje się ucieczką lub unikaniem.

To sprawia, że w dorosłości niektóre osoby mogą sięgać po alkohol, leki, pracę, hazard, jedzenie czy media społecznościowe jako sposób regulowania emocji i redukowania napięcia.

Warto jednak podkreślić bardzo ważną rzecz: większe ryzyko nie oznacza przeznaczenia.

Przesunięta granica tego, co uznaje się za problem

Osobie wychowanej w rodzinie z problemem alkoholowym może być trudno ocenić, kiedy picie zaczyna być niebezpieczne. Punktem odniesienia często pozostaje rodzic, którego sposób spożywania alkoholu był znacznie bardziej nasilony, bo np. obejmował kilkudniowe ciągi, utratę kontroli, awantury albo zaniedbywanie obowiązków.

W takiej sytuacji regularne picie tylko wieczorami może wydawać się czymś niegroźnym: „Przecież nie piję tak jak mój ojciec” albo „Nadal chodzę do pracy i zajmuję się rodziną”. Porównywanie się z osobą poważnie uzależnioną może jednak utrudniać zauważenie własnego ryzykownego sposobu picia.

O problemie nie świadczy wyłącznie ilość wypijanego alkoholu ani występowanie wielodniowych ciągów. Warto zwrócić uwagę również na to, czy alkohol staje się głównym sposobem rozładowywania napięcia, czy trudno z niego zrezygnować, czy pojawia się coraz częściej oraz czy wpływa na zdrowie, relacje lub obowiązki. Warto poznać objawy uzależnienia od alkoholu.

Nie dotyczy to każdej osoby DDA. U części osób doświadczenia z domu rodzinnego prowadzą wręcz do całkowitego unikania alkoholu. Warto jednak świadomie przyjrzeć się temu, jakie zachowania uznaje się za „normalne” i czy własne granice nie zostały ukształtowane przez picie obserwowane w dzieciństwie.

DDA nie są skazane na uzależnienie

Część osób obawia się tego, że skoro ich rodzic był uzależniony, one również mogą „skończyć tak samo”. Dlatego tak ważne mogą być działania, jakie podejmiemy, które mogą pomóc nam przeżywać życie w sposób bardziej świadomy i skierowany w pomaganie sobie w sposób konstruktywny. I tutaj duże znaczenie mają świadomość własnych schematów, umiejętność rozpoznawania i regulowania emocji, wspierające relacje oraz korzystanie z profesjonalnej pomocy. Wiele osób DDA nigdy nie rozwija uzależnienia. Niektóre świadomie ograniczają alkohol lub całkowicie z niego rezygnują, inne uczą się bezpieczniejszych sposobów radzenia sobie ze stresem i napięciem. Historia rodzinna może być czynnikiem ryzyka, ale nie odbiera możliwości przerwania schematu i zbudowania życia odmiennego od tego, które znało się z dzieciństwa.

Dlaczego niektórzy DDA się uzależniają?

Uzależnienie często rozwija się jako próba poradzenia sobie z bólem psychicznym, przewlekłym napięciem lub trudnymi emocjami. Osoby z syndromem DDA mogą być przeciążone emocjonalnie od najmłodszych lat. Wiele z nich nauczyło się ignorować własne potrzeby, tłumić uczucia i funkcjonować w stanie ciągłej gotowości. Alkohol, inne substancje lub określone zachowania mogą początkowo przynosić chwilowe wyciszenie, poczucie kontroli albo odcięcie od lęku, wstydu, złości i bezradności. Taka ulga jest jednak krótkotrwała. Jeżeli staje się podstawowym sposobem radzenia sobie z napięciem, z czasem może prowadzić do utraty kontroli, pogłębiania trudności emocjonalnych i rozwoju uzależnienia.

Problem może dotyczyć nie tylko alkoholu

Trudności osób z doświadczeniem DDA nie zawsze dotyczą alkoholu ani innych substancji psychoaktywnych. Sposobem radzenia sobie z napięciem mogą stać się również określone zachowania, takie jak hazard, zakupy, intensywne korzystanie z mediów społecznościowych, nadmierna praca, ćwiczenia fizyczne czy jedzenie pod wpływem emocji. Początkowo mogą one przynosić ulgę, odwracać uwagę od trudnych uczuć albo dawać chwilowe poczucie kontroli.

Nie każde częste lub intensywne zachowanie jest jednak uzależnieniem. Niektóre osoby mogą raczej rozwijać sztywne, kompulsywne sposoby funkcjonowania, takie jak perfekcjonizm, ciągłe pomaganie innym, nadmierna odpowiedzialność czy silna zależność emocjonalna od relacji. Zachowania te mogą pozwalać unikać własnych potrzeb, lęku, pustki lub poczucia bezradności, a jednocześnie prowadzić do wyczerpania i problemów w relacjach.

Sygnałem ostrzegawczym jest sytuacja, w której dana czynność staje się głównym sposobem regulowania emocji, coraz trudniej nad nią zapanować, a jej kontynuowanie odbywa się pomimo negatywnych konsekwencji. Wtedy warto przyjrzeć się nie tylko samemu zachowaniu, lecz także emocjom i potrzebom, które się za nim kryją.

Co pomaga przerwać rodzinny schemat?

Najważniejszym krokiem jest uświadomienie sobie, że dzieciństwo wpływa na dorosłość, ale jej nie definiuje całkowicie. Jako osoby dorosłe to my decydujemy, jak chcemy, aby nasze życie wyglądało. Samo poczucie, że nie chcemy postępować tak, jak nasi rodzice nie wystarczy, gdyż możemy wypierać ważne sygnały, które mogą mówić o zagrożeniach.

Pomocne mogą być:

Psychoterapia

Psychoterapia pomaga zrozumieć mechanizmy wyniesione z domu rodzinnego, nauczyć się regulowania emocji i budowania zdrowszych relacji. Dla wielu osób DDA jest to pierwszy moment w życiu, kiedy mogą bezpiecznie mówić o swoich doświadczeniach.

Nauka rozpoznawania emocji i potrzeb

W rodzinach alkoholowych emocje często były ignorowane lub karane. Dlatego wiele osób DDA dopiero w dorosłości uczy się:

• rozpoznawania swoich potrzeb,
• stawiania granic,
• proszenia o pomoc,
• odpoczywania bez poczucia winy.

To podstawowy krok od którego trzeba zacząć, a przede wszystkim warto rozpocząć swoją drogę do poznawania siebie.

Wsparcie innych ludzi

Duże znaczenie w procesie zmiany mają bezpieczne i przewidywalne relacje. Mogą je tworzyć partnerzy, przyjaciele, terapeuci, a także osoby poznane w grupach wsparcia. Dla kogoś, kto dorastał w domu pełnym napięcia, niepewności lub zawstydzania, doświadczenie relacji opartej na szacunku i akceptacji może być czymś zupełnie nowym.

Kontakt z ludźmi, przy których można mówić o swoich uczuciach bez obawy przed oceną, pomaga stopniowo budować zaufanie, uczyć się proszenia o pomoc i wyznaczania granic. Wspierające osoby mogą również pomóc zauważyć moment, w którym alkohol lub inne zachowanie zaczyna pełnić niebezpieczną funkcję. Nie chodzi przy tym o kontrolowanie czy podejmowanie decyzji za osobę DDA, ale o obecność, szczerość i możliwość zwrócenia się po pomoc w trudnym momencie.

Profilaktyka

Wiedza o zwiększonym ryzyku uzależnienia może stać się ważnym czynnikiem chroniącym. Nie powinna prowadzić do ciągłego lęku ani przekonania, że uzależnienie jest nieuniknione. Może natomiast pomóc wcześniej rozpoznawać zachowania, które z czasem mogłyby stać się problemem.

Świadoma profilaktyka polega między innymi na obserwowaniu, w jakich sytuacjach pojawia się potrzeba sięgnięcia po alkohol. Warto zwrócić uwagę, czy służy on głównie rozluźnieniu po trudnym dniu, tłumieniu emocji, ułatwianiu zasypiania albo unikaniu problemów. Znaczenie ma również umiejętność wyznaczania własnych granic, robienia przerw od alkoholu i reagowania, gdy coraz trudniej jest z niego zrezygnować.

Profilaktyka obejmuje także rozwijanie innych sposobów radzenia sobie z napięciem, takich jak rozmowa, aktywność fizyczna, odpoczynek, rozwijanie zainteresowań czy korzystanie z pomocy psychologicznej. Im więcej bezpiecznych sposobów regulowania emocji ma dana osoba, tym mniejsze jest ryzyko, że alkohol lub inne zachowanie stanie się jedynym źródłem ulgi.

Czy można całkowicie uwolnić się od wpływu przeszłości?

Przeszłości nie da się wymazać, ale można sprawić, że przestanie kierować codziennymi wyborami, relacjami i sposobem reagowania na trudne sytuacje. Doświadczenia z dzieciństwa pozostają w nas i są częścią naszej historii, jednak nie muszą wyznaczać naszej przyszłości.

Zmiana często zaczyna się od rozpoznania schematów wyniesionych z domu rodzinnego. Może to być nadmierna potrzeba kontroli, trudność w zaufaniu innym, unikanie konfliktów, tłumienie emocji albo przejmowanie odpowiedzialności za samopoczucie innych osób. Z czasem można nauczyć się zauważać te reakcje i wybierać inne sposoby działania.

Proces zdrowienia nie zawsze przebiega równomiernie. W stresujących momentach dawne mechanizmy mogą powracać, ale nie oznacza to cofnięcia całej wykonanej pracy. Ważna staje się umiejętność rozpoznania swojej reakcji, zrozumienia jej źródła i powrotu do bezpieczniejszych sposobów radzenia sobie.

Wiele osób DDA tworzy zdrowe relacje, buduje stabilne rodziny i prowadzi życie wolne od uzależnień. Pomocne mogą być psychoterapia, wspierające relacje, grupy wsparcia oraz stopniowe uczenie się rozpoznawania własnych emocji i potrzeb. Człowiek nie jest skazany na powielanie rodzinnych wzorców, nawet jeśli ich zmiana wymaga czasu, cierpliwości i pracy nad sobą.

Podsumowanie

Dorosłe Dzieci Alkoholików mogą być bardziej podatne na uzależnienia, ale nie są na nie skazane. Świadomość własnych mechanizmów, wsparcie psychologiczne i budowanie zdrowych sposobów radzenia sobie z emocjami mogą pozwolić żyć życiem, które jest dla nas najlepsze. 

Bibliografia

• Hellsten T., Wsparcie dla dorosłych dzieci alkoholików, Feeria, 2023
• Jucewicz A., Kicińska M., Dom w butelce. Rozmowy z Dorosłymi Dziećmi Alkoholików, Wyd. Agora, 2024
• Biernacki, C., Seweryńska A., DDA - czy to ja?, Sensus, 2024
• Ackerman R., Wyrosnąć z DDA. Wsparcie dla dorosłych córek alkoholików, Feeria, 2021
• Forcehimes A., Zweben A., Miller W., Terapia uzależnień. Podręcznik dla profesjonalistów, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielońskiego, 2014

FAQ - najczęstsze pytania o DDA i uzależnienia

1. Czy DDA są skazane na uzależnienie?

Nie. Dorastanie w rodzinie z problemem alkoholowym może zwiększać ryzyko rozwoju uzależnienia, ale nie przesądza o przyszłości. Znaczenie mają również późniejsze doświadczenia, relacje, środowisko oraz sposoby radzenia sobie z emocjami.

2. Czy DDA zawsze mają problemy w dorosłym życiu?

DDA nie jest diagnozą, a osoby wychowane w rodzinach z problemem alkoholowym mogą funkcjonować bardzo różnie. Niektóre doświadczają trudności emocjonalnych lub problemów w relacjach, inne nie obserwują u siebie wyraźnych konsekwencji.

3. Dlaczego osoby DDA mogą być bardziej podatne na uzależnienia?

Na zwiększone ryzyko mogą wpływać predyspozycje biologiczne, przewlekły stres w dzieciństwie, obserwowane w rodzinie sposoby radzenia sobie z napięciem oraz trudności w rozpoznawaniu i regulowaniu emocji.

4. Czy DDA powinny całkowicie unikać alkoholu?

Nie każda osoba DDA musi całkowicie rezygnować z alkoholu. Warto jednak uważnie obserwować własne zachowania, znać rodzinne obciążenia i reagować, gdy alkohol zaczyna służyć głównie do tłumienia emocji lub radzenia sobie ze stresem.

5. Czy osoba DDA może uzależnić się od czegoś innego niż alkohol?

Tak, może rozwinąć się uzależnienie od innych substancji lub zachowań, np. hazardu. Nie każde częste korzystanie z mediów społecznościowych, intensywna praca, robienie zakupów czy ćwiczenia są jednak uzależnieniem w znaczeniu klinicznym.

6. Co może pomóc osobie DDA przerwać rodzinne schematy?

Pomocne mogą być psychoterapia, nauka rozpoznawania i regulowania emocji, stawianie granic, budowanie bezpiecznych relacji oraz świadome podejście do alkoholu i innych zachowań mogących służyć rozładowywaniu napięcia.

7. Czy każda osoba DDA potrzebuje psychoterapii?

Psychoterapia może być pomocna, jeśli doświadczenia z domu rodzinnego wpływają na samopoczucie, relacje lub codzienne funkcjonowanie. Sama przynależność do grupy określanej jako DDA nie oznacza konieczności rozpoczęcia terapii.