Są momenty w terapii, kiedy rozmowa przestaje wystarczać. Nie dlatego, że pacjent nie chce mówić albo czegoś unika, ale dlatego, że rozum nie potrafi nazwać, co czuje serce.

Pojawia się napięcie w ciele, niepokój, zmęczenie, ciężar albo trudne do uchwycenia poczucie, że „coś jest”, choć nie da się tego jasno nazwać. W takich chwilach w terapii może pojawić się focusing - sposób pracy, który nie polega na analizie ani interpretowaniu, ale na uważnym słuchaniu doświadczenia od środka.

Badania nad procesem terapeutycznym pokazują, że zdolność do kontaktu z niewerbalnym, cielesnym odczuciem sytuacji jest jednym z czynników sprzyjających realnej zmianie w terapii niezależnie od nurtu, w jakim pracuje terapeuta.

Miejsce focusingu w procesie terapeutycznym

Focusing nie jest osobnym rodzajem terapii ani techniką, którą „stosuje się zamiast rozmowy”.
To raczej sposób pracy z doświadczeniem, który może pojawić się w różnych podejściach terapeutycznych, szczególnie tam, gdzie ważny jest kontakt z emocjami i wewnętrznym przeżyciem.

W praktyce focusing bywa pomocny wtedy, gdy:

• pacjent dużo mówi, ale ma poczucie, że krąży wokół tematu,
• emocje są obecne, lecz zbyt rozlane albo przytłaczające,
• ciało reaguje napięciem, choć trudno powiedzieć dlaczego,
• rozmowa staje się bardzo intelektualna, 
• pacjent mówi „z głowy a nie z serca”.

Zamiast szukać kolejnych wyjaśnień, terapeuta może zaproponować zatrzymanie się i sprawdzenie: jak to jest teraz w ciele i w doświadczeniu.

W pracy z lękiem przed przyszłością często pojawia się napięcie, które trudno ubrać w słowa, wtedy pomocny bywa kontakt z odczuciem cielesnym.

Czym jest focusing i czym różni się od „mówienia o emocjach”

W codziennym języku często mówimy: „jestem zestresowana”, „czuję lęk”, „to mnie złości”.
W focusingu punkt wyjścia jest wcześniejszy, dotyczy odczucia związanego z daną sytuacją, które jeszcze nie jest nazwane emocją ani myślą, jest nieokreślonym odczuciem w ciele.

Twórca focusingu, Eugene Gendlin, nazwał to felt sense czyli odczuciem sensu sytuacji, które:

• jest cielesne,
• obejmuje całość doświadczenia,
• często nie daje się od razu opisać jednym słowem.

Może to być ścisk w klatce piersiowej, napięcie w brzuchu, ciężar, wrażenie cofania się albo „coś nieokreślonego”. W terapii focusingowej nie chodzi o to, by to zmieniać lub usuwać, ale by dać temu przestrzeń i sprawdzić, co samo zacznie się z tego wyłaniać.

Badania procesowe wskazują, że momenty, w których pacjent zatrzymuje się przy doświadczeniu cielesnym i pozwala mu się „dopowiedzieć”, często poprzedzają istotne przesunięcia emocjonalne i nowe rozumienie własnej sytuacji.

Jak w terapii wykorzystuje sie focusing w pracy z emocjami i doświadczeniem

Z zewnątrz focusing może wyglądać bardzo niepozornie. Nie ma w nim intensywnych ćwiczeń ani szybkich interwencji.

Terapeuta może:

• zaproponować krótką pauzę,
• zaprosić do skierowania uwagi do ciała,
• zapytać, gdzie w ciele jest dane odczucie,
• pomóc znaleźć słowo, obraz lub gest, kształt, który najlepiej do niego pasuje.

Kluczowe jest to, że pacjent nie musi niczego osiągać ani rozumieć. Jeśli pojawia się pustka, brak kontaktu albo zniecierpliwienie to również jest część procesu.

Rola terapeuty polega na:

• dbaniu o tempo,
• podtrzymywaniu poczucia bezpieczeństwa,
• chronieniu przed zbyt szybkim wchodzeniem w interpretacje.

Tempo, pauza i cisza, dlaczego są tak ważne

Focusing wymaga innego tempa niż zwykła rozmowa. To, co ważne, często nie pojawia się w pośpiechu. Dla wielu pacjentów cisza w terapii bywa trudna. Może wywoływać napięcie, poczucie niezręczności albo myśl, że „trzeba coś powiedzieć”. W focusingu cisza nie jest brakiem pracy, jest przestrzenią, w której doświadczenie może się ułożyć.

Z perspektywy badań nad procesem psychoterapii tempo, pauza i wspólna regulacja emocji między terapeutą a pacjentem mają kluczowe znaczenie dla poczucia bezpieczeństwa i możliwości pracy z trudnym doświadczeniem.

Często właśnie w pauzie pojawia się:

• drobna zmiana w odczuciu,
• ulga,
• nowe rozumienie 

Focusing bywa szczególnie pomocny przy stresie i przeciążeniu

Przewlekły stres i przeciążenie emocjonalne często prowadzą do funkcjonowania „w napięciu”. Ciało wysyła sygnały zmęczenia, niepokoju czy przeciążenia, ale trudno je zauważyć lub zrozumieć.

Stres i sposoby radzenia sobie ze stresem

Focusing bywa pomocny, ponieważ:

• nie wymaga szczegółowego opowiadania historii,
• nie narzuca tempa ani kierunku,
• pozwala pracować bardzo małymi krokami.

Badania pokazują, że praca oparta na bezpośrednim doświadczaniu emocji i sygnałów z ciała sprzyja lepszej regulacji emocjonalnej niż próby radzenia sobie wyłącznie poprzez analizę poznawczą. Dla wielu osób już samo zatrzymanie się i zauważenie odczucia w ciele przynosi ulgę.

Focusing a poczucie wpływu w terapii

Jednym z ważnych aspektów focusingu jest to, że pacjent pozostaje autorem znaczeń. Terapeuta nie interpretuje odczuć ani nie mówi, co one „naprawdę oznaczają”.

To szczególnie istotne dla osób, które:

• długo ignorowały własne potrzeby,
• były przyzwyczajone do dopasowywania się do innych,
• mają doświadczenie bycia ocenianymi lub nadmiernie interpretowanymi.

W focusingu sens wyłania się stopniowo, z wnętrza doświadczenia, w tempie, które jest możliwe w danym momencie.

Kiedy focusing nie jest najlepszym wyborem

Choć focusing bywa bardzo pomocny, nie jest metodą uniwersalną. Wymaga podstawowego poczucia bezpieczeństwa i zdolności do pozostawania w kontakcie z doświadczeniem. Może nie być odpowiedni lub wymagać dużej ostrożności, gdy:

• osoba jest w ostrym kryzysie psychicznym,
• dominuje silna dysocjacja,
• brakuje stabilizacji i zasobów.

Dlatego focusing w terapii nie jest zestawem ćwiczeń, ale elastycznym sposobem pracy, dostosowanym do osoby i etapu procesu.

Gdy słowa wracają

Paradoksalnie, focusing bardzo często sprawia, że słowa wracają same. Nie jako gotowe wyjaśnienia, ale jako trafniejsze opisy tego, co naprawdę się dzieje. Współczesne badania nad zmianą w psychoterapii sugerują, że trwała zmiana zachodzi wtedy, gdy nowe rozumienie zostaje połączone z doświadczeniem emocjonalnym, a nie tylko z opowieścią o nim.

Pacjenci mówią wtedy:
„Teraz to ma sens”,
„To jest bliższe temu, co czuję”,
„Jakby coś się we mnie poukładało”.

Dzieje się tak często nie dlatego, że problem został rozwiązany, ale dlatego, że doświadczenie zostało zauważone i wysłuchane.

Czasem to, co najważniejsze, nie daje się od razu ubrać w słowa.
Jeśli czujesz, że rozmowa krąży wokół tematu, a w ciele pozostaje napięcie lub niepokój pomocna może być terapia uwzględniająca pracę z doświadczeniem i emocjami.

Na Psycheo możesz znaleźć psychologów, psychoterapeutów, którzy pracują w podejściach uwzględniających kontakt z przeżyciem, tempem i bezpieczeństwem procesu.

Jeśli zastanawiasz się, do kogo zgłosić się po wsparcie - wyjaśniamy różnice między psychologiem a psychoterapeutą w osobnym artykule.

Redakcja Psycheo
Artykuł przygotowany przez redakcję portalu Psycheo.pl - zespół psychologów i psychoterapeutów współpracujących z portalem Psycheo. Treść powstała w oparciu i została zweryfikowana merytorycznie przez Katarzynę Kaczmarek - psycholog, certyfikowaną psychoterapeutkę, certyfikowaną specjalistkę psychoterapii uzależnień. Celem publikacji jest rzetelna psychoedukacja oraz wsparcie osób poszukujących pomocy psychologicznej. 

Tekst nie zastępuje konsultacji z psychologiem czy psychoterapeutą.

Bibliografia 

• Cornell-Weiser A., Focusing. Mądrość ciała. Przewodnik po emocjonalnym uzdrawianiu siebie, Wyd. MiND Dariusz Syska, 2015
• Gendlin, E. T., Beebe, J., Cassens, J., Klein, M., Oberlander, M. (1968).
  Focusing ability in psychotherapy, personality, and creativity. Research in Psychotherapy, 3, 217–241.
• Koole, S. L., & Tschacher, W. (2016). Synchrony in psychotherapy: A review and an integrative framework. Clinical Psychology Review, 42, 1–13. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2015.09.002
• Lane, R. D., Ryan, L., Nadel, L., Greenberg, L. (2015).
• Memory reconsolidation, emotional arousal, and the process of change in psychotherapy. Behavioral and Brain Sciences, 38, e1. https://doi.org/10.1017/S0140525X14000041

FAQ - Focusing w terapii

1. Czym jest focusing w terapii?

Focusing to sposób pracy terapeutycznej polegający na uważnym kontakcie z cielesnym odczuciem sytuacji (tzw. felt sense). Został rozwinięty przez Eugene Gendlin. Nie polega na analizie ani interpretowaniu, lecz na zatrzymaniu się i sprawdzeniu, co wyłania się z wewnętrznego doświadczenia.

2. Czy focusing to osobny nurt psychoterapii?

Nie. Focusing nie jest odrębną szkołą terapii, ale sposobem pracy z doświadczeniem, który może być wykorzystywany w różnych podejściach, szczególnie tam, gdzie ważny jest kontakt z emocjami i ciałem.

3. Na czym polega felt sense?

Felt sense to trudne do nazwania, cielesne odczucie związane z daną sytuacją. Może objawiać się jako napięcie w klatce piersiowej, ścisk w brzuchu, ciężar czy nieokreślone „coś”. W focusingu nie chodzi o szybkie nazwanie emocji, lecz o danie przestrzeni temu odczuciu, aby samo się doprecyzowało.

4. Kiedy focusing może być pomocny?

Focusing bywa szczególnie pomocny, gdy:

• pacjent dużo analizuje, ale nie czuje zmiany,
• emocje są rozlane lub przytłaczające,
• pojawia się napięcie w ciele bez jasnej przyczyny,
• rozmowa staje się bardzo intelektualna,
• występuje przewlekły stres i przeciążenie.

5. Czy focusing jest bezpieczny dla każdego?

Focusing wymaga podstawowego poczucia bezpieczeństwa i zdolności do pozostawania w kontakcie z doświadczeniem. W ostrym kryzysie psychicznym, przy silnej dysocjacji lub braku stabilizacji proces powinien być prowadzony bardzo ostrożnie i dostosowany do możliwości osoby.

6. Czy focusing oznacza ciszę w terapii?

Cisza bywa elementem focusingu, ale nie jest celem samym w sobie. Pauza daje przestrzeń na kontakt z doświadczeniem. Dla wielu osób właśnie w ciszy pojawia się nowe rozumienie i emocjonalne przesunięcie.