Od czasu do czasu każdy z nas odczuwa lęk. To całkowicie naturalne. Na przykład możesz czuć się zdenerwowany problemem w pracy, stresować się przed testem lub podjęciem ważnej decyzji.

Jednak zaburzenia lękowe to coś więcej. To grupa zaburzeń psychicznych, w których doświadczany lęk jest intensywny, przewlekły i zakłóca codzienne funkcjonowanie. Osoby cierpiące na zaburzenia lękowe doświadczają uczucia przytłaczającego strachu lub niepokoju, który trudno kontrolować i który nie zawsze ma realne podstawy.

Strach i lęk mogą być źródłem cierpienia i poważną przeszkodą w normalnym funkcjonowaniu. Osoby nimi dotknięte korzystają z pomocy wielu specjalistów, próbując poradzić sobie z objawami, których doświadczają. Zaburzenia lękowe są jednymi z najczęstszych problemów psychicznych - częściej dotykają kobiet niż mężczyzn i występują zarówno u dorosłych, jak i dzieci.

Dobrą wiadomością jest to, że odpowiednia diagnoza i leczenie (farmakologiczne, psychoterapia lub ich połączenie) pozwalają znacząco zmniejszyć objawy i poprawić jakość życia.

Strach a lęk - co je różni?

Strach i lęk mają ogromne znaczenie adaptacyjne. Strach uruchamia reakcję walki lub ucieczki w obliczu realnego zagrożenia, natomiast lęk ostrzega przed potencjalnym niebezpieczeństwem. Niewielkie natężenie lęku może działać mobilizująco i wspierać uczenie się oraz skuteczność działania.

Strach składa się z trzech komponentów:

• behawioralnego (np. unikanie, ucieczka),
• fizjologicznego (np. przyspieszone bicie serca, napięcie mięśni),
• poznawczego (przekonanie o zagrożeniu).

Lęk ma te same składniki, ale różni się komponentem poznawczym. W lęku pojawia się oczekiwanie bliżej nieokreślonego zagrożenia, a nie konkretne poczucie niebezpieczeństwa. W praktyce trudno odróżnić strach od lęku, ale w skrajnych przypadkach różnica staje się wyraźna: strach zmusza do natychmiastowego działania, lęk pozostawia w stanie napięcia i niepewności.

Cechy wspólne zaburzeń lękowych:

Objawy psychiczne

• uporczywe poczucie lęku i napięcia,
• trudności w uspokojeniu się,
• natrętne, powracające myśli (często o zagrożeniu lub porażce),
• poczucie utraty kontroli,
• obniżona koncentracja, problemy z pamięcią,
• drażliwość, łatwe wpadanie w panikę. 

Objawy fizyczne

• przyspieszone bicie serca (kołatanie),
• duszności, płytki oddech, uczucie dławienia,
• zawroty głowy, uczucie nierealności (depersonalizacja, derealizacja),
• pocenie się, dreszcze, uderzenia gorąca,
• napięcie mięśni, drżenie rąk,
• bóle brzucha, nudności, biegunki,
• zaburzenia snu (bezsenność, koszmary).

Objawy behawioralne

• unikanie sytuacji wywołujących lęk (np. tłumów, wystąpień publicznych, podróży),
• wycofywanie się z życia społecznego,
• nagłe napady paniki prowadzące do ucieczki lub izolacji,
• ograniczenie aktywności zawodowej i prywatnej.

Lęk może również towarzyszyć niektórym chorobom somatycznym (np. chorobie Parkinsona, nadczynności tarczycy, hipoglikemii), dlatego diagnoza zaburzeń lękowych wymaga wcześniejszego wykluczenia przyczyn fizycznych.

Rodzaje zaburzeń lękowych (wg klasyfikacji DSM-V)

DSM-V wyróżnia:

• Zespół lęku napadowego (panicznego),
• Agorafobię,
• Fobie swoiste,
• Zespół obsesyjno-kompulsywny (OCD),
• Zespół stresu pourazowego (PTSD),
• Ostrą reakcję na stres,
• Zespół lęku uogólnionego (GAD),
• Inne zaburzenia lękowe.

Wcześniejsze klasyfikacje (DSM-III, DSM-IV) również obejmowały te zaburzenia, ale zrezygnowały z pojęcia „nerwice” jako zbyt ogólnego.

Wg klasyfikacji ICD-10 (obowiązującej w Polsce) zaburzenia lękowe należą do kategorii F40–F48 – Zaburzenia nerwicowe, związane ze stresem i pod postacią somatyczną. 

ICD-10 posługuje się jeszcze pojęciem „nerwic” w kontekście kategorii F40–F48, mimo że termin ten jest coraz rzadziej stosowany w nowoczesnej psychiatrii.

W nowej klasyfikacji ICD-11 zmienia się układ i nazewnictwo niektórych jednostek np. OCD i PTSD nie należą już do tej samej grupy co fobie.

Przyczyny nadmiernej lękowości:

• Czynniki genetyczne i rodzinne - predyspozycje dziedziczne,
• Stresujące wydarzenia życiowe - np. śmierć bliskiej osoby, przemoc, zmiana pracy,
• Problemy zdrowotne - np. choroby serca, cukrzyca, zaburzenia hormonalne,
• Substancje psychoaktywne - alkohol, marihuana, leki uspokajające,
• Czynniki osobowościowe - perfekcjonizm, potrzeba kontroli, niska samoocena.

Warto pamiętać, że objawy lęku można skutecznie leczyć - psychoterapia i odpowiednio dobrane leki pomagają wielu osobom odzyskać równowagę.

Jeśli odczuwasz przewlekły lęk, który wpływa na Twoje życie nie musisz radzić sobie z tym sam. Warto zwrócić się po pomoc do psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry. Na Psycheo.pl znajdziesz odpowiedniego specjalistę.

Podsumowanie

Zaburzenia lękowe mogą objawiać się zarówno w ciele, jak i w psychice, a ich konsekwencją jest często unikanie różnych sytuacji i pogorszenie jakości życia. Objawy są indywidualne, ale jeśli utrzymują się długo i zakłócają codzienne funkcjonowanie, warto skorzystać z pomocy.

FAQ - najczęściej zadawane pytania o zaburzenia lękowe

1. Jakie są pierwsze objawy zaburzeń lękowych?

Do typowych objawów należą: uporczywe napięcie, poczucie niepokoju, problemy z koncentracją, drażliwość, przyspieszone bicie serca, duszności oraz trudności ze snem.

2. Czym różni się lęk od strachu?

Strach pojawia się w obliczu realnego zagrożenia i mobilizuje do działania (walka lub ucieczka). Lęk natomiast to reakcja na wyobrażone lub nieokreślone niebezpieczeństwo - pozostawia w stanie napięcia i oczekiwania.

3. Jakie są rodzaje zaburzeń lękowych?

Do zaburzeń lękowych należą m.in. fobia społeczna, agorafobia, zespół lęku uogólnionego (GAD), zaburzenie obsesyjno-kompulsywne (OCD), zespół lęku panicznego czy zespół stresu pourazowego (PTSD).

4. Czy zaburzenia lękowe można wyleczyć?

Tak, objawy zaburzeń lękowych można znacząco zmniejszyć dzięki psychoterapii, farmakoterapii lub połączeniu obu metod. Wiele osób odzyskuje pełną kontrolę nad życiem po odpowiednim leczeniu.

5. Do jakiego specjalisty zgłosić się z objawami lęku?

Warto skorzystać z pomocy psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry. Dobór specjalisty zależy od nasilenia objawów, w niektórych przypadkach konieczna może być terapia łączona.

6. Czy lęk może mieć przyczyny fizyczne?

Tak, objawy lękowe mogą być związane z chorobami somatycznymi, np. nadczynnością tarczycy, hipoglikemią czy chorobą Parkinsona. Dlatego ważne jest wykluczenie przyczyn medycznych przed postawieniem diagnozy.

7. Jak samodzielnie radzić sobie z lękiem?

Pomocne mogą być: regularna aktywność fizyczna, techniki relaksacyjne (np. medytacja, oddech przeponowy), ograniczenie kofeiny i alkoholu, a także higiena snu. Jednak przy nasilonych objawach warto zgłosić się do specjalisty.

Jeśli nie wiesz do kogo się zgłosić nasz Opiekun terapii pomoże dobrać odpowiedniego specjalistę. Napisz na kontakt@psycheo.pl