O tym, jak radzić sobie z toksycznymi osobami, z którymi łączą nas relacje, jak wyznaczać swoje granice i reagować na agresję słowną ze strony bliskich.

Kim może być toksyczna osoba?

Toksyczną osobą może być partner życiowy, rodzice, rodzeństwo, dorosłe dziecko, koleżanka/kolega z pracy, sąsiad, przyjaciółka, którą znamy jeszcze z czasów szkolnych, znajomi, których często widujemy. Uwaga! Opisuję jedynie te osoby, z którymi łączą nas prawdziwe relacje (romantyczne, koleżeńskie, sąsiedzkie, rodzinne), a więc tzw. „znajomi” z social mediów nie zaliczają się do tej grupy. Używam określenia „osoba toksyczna” a nie np. narcyz czy psychopata, gdyż zaburzenia osobowości, jeżeli takie występują, diagnozuje lekarz psychiatra. Nie można kogoś określać mianem zaburzonego tylko dlatego, że bywa złośliwy, bo nazwa zaburzenia się zdewaluuje.

Przykład sytuacji toksycznego zachowania

Wyobraźmy sobie taką sytuację, bliska nam osoba zachowuje się w toksyczny sposób, wyręcza się nami, ciągle ma jakieś pretensje, zarzuca nam czyny, których nie popełniłyśmy lub negatywne cechy, co sprawia nam przykrość. Osoba toksyczna robi to tylko po to aby złapać nas na „przynętę”, tzn. albo abyśmy się zaczęły bronić, albo aby udało nas się sprowokować do kłótni i wzajemnej wymiany oskarżeń.

Co w takiej sytuacji należy zrobić?

Po pierwsze dać się wygadać toksykowi słuchając go ze spokojną twarzą. Następnie spokojnie bez sarkazmu powiedzieć, któreś z tych zdań:

„Przykro mi, że tak uważasz” - To zupełnie tak, jakbyśmy przepłynęli obok przynęty zarzuconej przez osobę toksyczną i popłynęli dalej.
„Masz prawo do błędnej opinii na mój temat” - dajemy prawo tej osobie do posiadania własnych opinii o nas, nawet błędnych opinii, jednocześnie wyznaczamy własne granice.
„Nie mam wpływu na to, jak mnie postrzegasz” - każdy z nas ma wpływ jedynie na własne myśli, uczucia i zachowanie.
„Przyjmuję do wiadomości twoją opinię” - tak możemy odpowiedzieć przełożonemu. Przyjmuję do wiadomości nie oznacza że się z czymś zgadzam.
„Nie odpowiadam za twoje zdenerwowanie” - każdy z nas odpowiada jedynie za własne emocje.
„Nie ponoszę odpowiedzialności, za to co czujesz” - ponosimy odpowiedzialność tylko za własne uczucia.
„Nie chcę o tym rozmawiać. Zmieńmy temat” - jasny sposób wyznaczamy toksycznej osobie granice.
Dajemy znać naszemu rozmówcy, że choć nie zgadzamy się z jego opinią na nasz temat, to nie mamy ochoty się kłócić.

Dlaczego wyznaczanie granic jest kluczowe?

Jednocześnie wyznaczamy swoje granice. Człowiek jest jednostką społeczną i nie ma sensu zrywać relacji tylko dlatego, że druga strona powiedziała coś złośliwego, najgorsze co moglibyśmy zrobić to tłumaczyć się, wejść w sprzeczkę lub obrazić się. To są reakcje z pozycji Dziecka. Reagujmy z pozycji Dorosłego wyznaczając swoje granice i pokazując, że szanujemy cudze.

FAQ - najczęściej zadawane pytania o toksyczne relacji

1. Jak rozpoznać toksyczną osobę?

Toksyczna osoba często stosuje manipulacje, wywołuje poczucie winy, prowokuje do kłótni, umniejsza nasze emocje lub krytykuje w sposób raniący. Charakterystyczne jest także obwinianie innych za własne zachowania oraz brak odpowiedzialności za własne emocje.

2. Czy toksyczna osoba zawsze ma zaburzenia osobowości?

Nie. Toksyczne zachowania nie oznaczają automatycznie zaburzenia osobowości. O diagnozie może decydować wyłącznie lekarz psychiatra. Wiele toksycznych zachowań wynika z braku umiejętności komunikacji, zranień, frustracji lub nieumiejętności regulowania emocji.

3. Jak reagować, gdy ktoś manipuluje lub prowokuje do kłótni?

Najważniejsze jest zachowanie spokoju i niedawanie się wciągnąć w emocjonalną wymianę zdań. Pomocne są neutralizujące komunikaty, takie jak: „Przykro mi, że tak uważasz”, „Masz prawo do błędnej opinii", „Nie odpowiadam za twoje emocje”. Pozwalają one przerwać manipulację i jednocześnie wyznaczyć granicę.

4. Jakie komunikaty pomagają wyznaczyć granice w relacji?

Granice wyznaczają proste, spokojne zdania wypowiedziane bez sarkazmu:

„Nie chcę o tym rozmawiać. Zmieńmy temat.”
„Nie mam wpływu na to, jak mnie postrzegasz.”
„Nie odpowiadam za twoje zdenerwowanie.”
Tego typu komunikaty wzmacniają naszą pozycję i chronią przed dalszą eskalacją konfliktu.

5. Czy warto tłumaczyć się toksycznej osobie?

Nie. Tłumaczenie się, usprawiedliwianie lub próba przekonywania zwykle prowadzi do dalszej manipulacji. Toksyczna osoba wykorzysta każde słowo jako pretekst do kolejnych oskarżeń lub ataków. Najskuteczniejsze jest krótkie, spokojne ucięcie rozmowy.

 6. Dlaczego nie powinno się wchodzić w sprzeczki z toksycznymi ludźmi?

Kłótnia jest dla toksycznej osoby „paliwem”, daje jej poczucie kontroli, przewagi lub satysfakcji z wywołania emocji. Sprzeczka zwykle kończy się eskalacją i zmęczeniem emocjonalnym. Reakcja z pozycji Dorosłego - spokojna i asertywna - jest najbardziej skuteczna.

 7. Jak chronić swoje emocje w relacji z toksyczną osobą?

Warto ćwiczyć dystans emocjonalny, świadomie odcinać się od prowokacji, korzystać z technik komunikacji bez przemocy i otwarcie mówić o swoich granicach. Pomocna może być również rozmowa z psychoterapeutą, aby wzmocnić samoocenę i nauczyć się regulować emocje.

8. Czy da się zmienić toksyczną osobę?

Zmiana jest możliwa tylko wtedy, gdy dana osoba chce się zmienić i podejmuje konkretne działania np. terapię, pracę nad sobą, naukę nowych umiejętności komunikacyjnych. Nie mamy wpływu na zmianę kogoś, kto nie widzi problemu w swoim zachowaniu.

9. Kiedy warto zakończyć toksyczną relację?

Gdy relacja regularnie rani, obniża nasze poczucie własnej wartości, zabiera energię, a druga strona konsekwentnie ignoruje prośby o zmianę zachowania, warto rozważyć zakończenie kontaktu lub przynajmniej znaczące ograniczenie relacji. To forma troski o własne zdrowie psychiczne.

10. Czy psychoterapia pomaga w radzeniu sobie z toksycznymi relacjami?

Tak. Terapeuta pomoże zrozumieć schematy, które prowadzą do uwikłania w toksyczne relacje, nauczy asertywności, wyznaczania granic i radzenia sobie z poczuciem winy. Może także wspierać w procesie wychodzenia z trudnej relacji.