Już długo przed tym, zanim zaczniemy się spotykać lub zakochać, nasze wczesne lata dyskretnie kształtują sposób, w jaki nawiązujemy relacje z innymi.

Początki teorii - John Bowlby

W latach 50. XX wieku John Bowlby zauważył coś ważnego - sposób, w jaki dziecko nawiązuje więź z opiekunem, kształtuje jego zdrowie psychiczne i jego przyszłe relacje.

Dziecko i jego opiekun budują więź emocjonalną, którą Bowlby nazwał „przywiązaniem”. Widział tę więź na własne oczy, zwłaszcza u dzieci rozdzielonych z rodzicami po II wojnie światowej. Jego praca na dobre zmieniła psychologię.

Relacje, które budujemy jako dorośli?

One mają swoje korzenie właśnie w tych wczesnych więziach. Jeśli dziecko dorasta w poczuciu bezpieczeństwa i opieki, otrzymuje swego rodzaju ochronę emocjonalną. Uczy się ufać, otwierać się, stawać na własnych nogach. Kiedy życie staje się trudne, te dzieci lepiej radzą sobie z zagrożeniami świata wewnętrznego i zewnętrznego

Style Przywiązania

Rozwinięcie teorii - Bartholomew i Horowitz

Przenieśmy się do lat 90. XX wieku. Kim Bartholomew i Leonard Horowitz rozwinęli idee Bowlby'ego jeszcze dalej. Argumentowali, że tak naprawdę liczy się to, jak postrzegamy siebie i innych. Każdy z nas nosi w sobie wewnętrzny obraz : „model siebie” i „model innych”. W zależności od tego, czy te obrazy są pozytywne, czy negatywne, budujemy bliskość na inne sposoby. W ten sposób badacze opracowali cztery główne style przywiązania.

Styl bezpieczny

Osoby z bezpiecznym stylem przywiązania ufają zarówno sobie, jak i otaczającym je osobom. Wierzą, że zasługują na miłość i oczekują życzliwości od innych. Dzięki temu nie boją się bliskości. Potrafią budować szczere, głębokie więzi, zachowując jednocześnie niezależność. Czas spędzony w samotności nie wywołuje u nich lęku, a gdy sytuacja staje się trudna, ich związki się utrzymują.

Styl lękowo-ambiwalentny

U osób z lękowo-ambiwalentnym stylem sytuacja wygląda inaczej. Nie mają wysokiego poczucia wartości i stawiają innych na piedestale. Dążą do akceptacji, nieustannie potrzebują poczucia, że są ważni dla partnera.

Samotność mocno ich dotyka i kurczowo się trzymają, czasami wymagając ciągłej uwagi. Partner staje się dla nich jedynym źródłem bezpieczeństwa, co może sprawić, że związek stanie się napięty i wyczerpujący.

Styl unikający

Osoby ze stylem unikającym mają wysokie poczucie własnej wartości, ale nie ufają innym. Uważają się za silne, ale relacje zaczynają wydawać się zagrożeniem dla ich wolności. Kiedy ktoś podchodzi zbyt blisko, instynktownie się odsuwają. Wolą polegać na sobie i zachować czujność, niż ryzykować zranieniem. To w pewnym sensie zapewnia im bezpieczeństwo oraz tarczę ochronną, ale jednocześnie sprawia, że prawdziwa intymność pozostaje poza ich zasięgiem.

Oto kilka rzeczy, które wyznają:

• „Zamiast cieszyć się bliskością, czuję, że mój partner mnie ogranicza - moim pierwszym odruchem jest ucieczka”.
• „Kiedy robi się ciężko, przypominam sobie, że muszę sobie z tym poradzić sama. Proszenie o pomoc wydaje mi się osłabiające”.
• „Jeśli rozmowa schodzi na poważny poziom, po prostu się zamykam lub zmieniam temat”.
• „Kiedy mój partner chce za bardzo emocjonalnie, czuję się zaatakowana i się wycofuję”.
• „Wolę milczeć lub zniknąć na kilka dni, niż stawić czoła trudnej rozmowie, która pokaże moją wrażliwą stronę”.

Styl lękowy

Następnie mamy najtrudniejszy styl przywiązania - lękowy. Oba modele są negatywne: ludzie nie mają o sobie dobrego zdania i oczekują, że inni ich odrzucą lub zranią. Nawet jeśli pragną bliskości, trzymają innych na dystans, bojąc się poparzenia. Ich wycofanie i wahanie przed zbliżeniem się działają jak tarcza, ale ostatecznie pozostawiają ich w bolesnej izolacji.

Naukowcy Mikulincer i Shaver, odkryli, że osoby z tym stylem przywiązania są zawsze na krawędzi w związkach. Nawet powolna odpowiedź na SMS-a może wywołać u nich niepokój. Wniosek? Te wczesne więzi odbijają się echem przez całe nasze życie, kształtując sposób, w jaki kochamy, ufamy i otwieramy się na innych.

Ten wzorzec zaczyna się już w dzieciństwie. Kiedy opiekun jest nieprzewidywalny - raz czuły, raz chłodny albo zupełnie obojętny - dziecko uczy się, że o bliskość trzeba walczyć. Tak rodzi się przekonanie, że trzeba się ciągle starać, żeby ktoś nas nie zostawił. Z czasem prowadzi to do nadmiernego dopasowywania się do innych i porzucania własnych potrzeb ze strachu przed odrzuceniem.

Styl zdezorganizowany

Najrzadszy i najbardziej bolesny styl to ten zdezorganizowany. To prawdziwy wewnętrzny konflikt.

Dr Bessel van der Kolk opisał to dobrze:

“Tęsknię za bliskością, ale kiedy ją dostaję, zalewa mnie lęk i odpycham drugą osobę.”

Dorosłe życie z takim bagażem to częsty chaos w relacjach. Bliskość i strach idą w parze, a samotność budzi paniczny lęk przed opuszczeniem. Nawet jeśli partner naprawdę nie stanowi zagrożenia, ciało i układ nerwowy nie potrafią w to uwierzyć. Skutkuje to gwałtownymi zmianami - od desperackiego trzymania się związku, po nagłe zerwania i wybuchy. Człowiek żyje w rozdarciu: chce kochać, ale jednocześnie ucieka przed tym, co wydaje się groźne.

U osób z pozabezpiecznymi stylami przywiązania dynamika wygląda zupełnie inaczej. Fraley i Shaver zauważyli, że osoby z lękowym stylem przeżywają ogromny stres, gdy muszą rozstać się z partnerem. Styl lękowo-ambiwalentny prowadzi do obsesyjnego dążenia do jedności i to często przygniata emocjonalnie obie strony. Co ciekawe, badania pokazują też wyraźny związek między stylem unikowym a problemami rodzinnymi, zwłaszcza tam, gdzie pojawia się agresja. Mandal i Latuska zauważyli jeszcze jedną rzecz: ludzie, którzy przeszli przez rozstania, zwykle mają niski poziom bezpiecznego stylu, a za to dużo lęku i unikania. Ich związki bywają krótkie i pełne konfliktów.

Styl przywiązania w dorosłych relacjach - dlaczego reagujemy tak, a nie inaczej w bliskich związkach

Czy styl przywiązania można zmienić?

Tak. Mimo wszystko, to nie jest wyrok. Około 30% ludzi zmienia swój styl przywiązania w dorosłości. Psychoterapia może naprawdę pomóc przekształcić lękowe funkcjonowanie w poczucie bezpieczeństwa. To dowód, że dzieciństwo mocno nas kształtuje, ale nie musi decydować o wszystkim - mamy wpływ na to, jak budujemy szczęście w dorosłych związkach!

Wpływ doświadczeń z dzieciństwa na związek

Bezpieczna przystań

Dlaczego poczucie bezpieczeństwa jest tak ważne?

Bowlby podkreślał, że „miłująca opieka” działa jak tarcza ochronna. Dziecko wychowane w poczuciu bezpieczeństwa nie tylko jest spokojniejsze, ale też zyskuje większą niezależność i otwartość na świat. Co najważniejsze, potrafi radzić sobie z zagrożeniami, które mogą naruszać jego psychikę.

Badania Ainsworth i Main

Mary Ainsworth i Mary Main rozwinęły te badania. Dzięki nim psychologia dostała konkretne narzędzia do sprawdzania, jak te niewidzialne więzi działają.

Pozwoliły przewidywać, jak ktoś zareaguje na stres i jak będzie funkcjonował w relacjach.

Wyniki są jasne: bezpieczny styl przywiązania to najlepszy gwarant satysfakcji z życia. Nieważne, czy jesteś zakochana po uszy, czy właśnie zaczynasz wspólne życie z kimś bliskim. Jeśli czujesz się bezpiecznie, masz w sobie emocjonalną kotwicę. Dzięki niej łatwiej utrzymać równowagę i co ważne odważniej poznawać świat i podejmować nowe wyzwania.

Naukowcy mówią wprost - bezpieczny styl przywiązania to emocjonalny pas startowy, który pomaga nam radzić sobie z trudnymi emocjami i lepiej znosić stres. Ale nie każdy dostaje taki solidny fundament z domu. Jeśli ktoś dorastał w atmosferze niepewności - z ambiwalentnym albo zdezorganizowanym stylem przywiązania - zwykle nosi w sobie sporo lęku i napięcia.

Większość badaczy traktuje trudne dzieciństwo jako tylko jeden z wielu czynników ryzyka, ale nie ma wątpliwości, że te mniej bezpieczne wzorce mogą naprawdę namieszać w rozwoju i zwiększają ryzyko zaburzeń lękowych czy depresji. Niektórzy, jak Cicchetti i Doyle, idą dalej. Uważają, że już same braki w więzi z opiekunem mogą być kluczową (i wystarczającą) przyczyną późniejszych trudności psychicznych.

Styl przywiązania a związki

To, jak budowaliśmy więzi w dzieciństwie, ciągnie się za nami przez całe dorosłe życie i ma bardzo duży wpływ na to, jak wyglądają nasze relacje. Badania pokazują, że istnieje mocna zależność między stylem przywiązania, a tym jak funkcjonujemy w partnerstwie. Osoby z bezpiecznym stylem przywiązania częściej tworzą trwałe, bliskie związki. Wierzą, że mogą liczyć na wsparcie i mają zaufanie do partnera, więc postrzegają relację jak stabilny punkt, z którego można budować bliskość i zdrową intymność.

Co wzmacnia udany związek?

Ale jeśli ktoś wychodzi w dorosłość z niepewnym stylem przywiązania, sprawy robią się trudniejsze. Niezależnie, czy taka osoba jest w związku czy żyje samemu, częściej mierzy się z problemami w regulowaniu emocji i radzeniu sobie ze stresem, szczególnie w sytuacjach społecznych. Styl unikowy to często strach przed bliskością i chroniczne problemy z zaufaniem. Niepewność w relacji powoduje huśtawki nastroju i utrudnia poczucie bezpieczeństwa, przez co lęk przed odrzuceniem tylko rośnie, a zaangażowanie w związek staje się trudniejsze.

Związek może się zmieniać, jeśli trafi się na kogoś naprawdę uważnego. Osoby, które boją się bliskości albo czują lęk, mogą stopniowo budować poczucie bezpieczeństwa, jeśli ich partner jest wyrozumiały i daje dużo wsparcia.

Konsekwentna miłość, akceptacja, codzienna obecność to wszystko działa kojąco na nerwy i powoli zmniejsza niepewność. W takiej relacji da się przepracować stare lęki i naprawdę poprawić jakość związku.

Jak komunikować trudne emocje w związku? 5 technik, które naprawdę działają

Dlaczego z czasem potrzebujemy bezpieczeństwa jeszcze bardziej?

Najciekawsze w badaniach Maliny jest to, że im bardziej rodzina się rozwija, tym większego znaczenia nabiera bezpieczna więź. Na początku, kiedy wszystko jest nowe i ekscytujące, jeszcze można nie zauważać braków. Ale z czasem - szczególnie, gdy pojawia się temat rodzicielstwa - to właśnie stabilna, bezpieczna baza okazuje się nie do zastąpienia. Zamiast pytać „czy do siebie pasujemy?”, warto zapytać „czy czujemy się ze sobą bezpiecznie?" 

Badania potwierdzają, że to właśnie ta ufność i zdolność do adaptacji partnera budują nasze szczęście, które zamiast opadać pod wpływem trudów codzienności może się stabilizować i wzmacniać na każdym kolejnym etapie wspólnej drogi.

Granice emocjonalne - co oznacza ich przekraczanie i jak reagować? Przewodnik psychologiczny

Podsumowanie - świadomość to pierwszy krok

Zrozumienie swojego stylu przywiązania to pierwszy krok do tego, by świadomie kształtować swoje relacje i mimo ewentualnych trudnych doświadczeń z przeszłości budować zdrowe, bezpieczne związki.

Potrzebujesz pomocy?

Jeśli czujesz, że Twoje relacje utknęły w martwym punkcie lub powielasz bolesne schematy, nie musisz przechodzić przez to sam. Pierwszym krokiem do budowania pełniejszych i bardziej harmonijnych więzi jest znalezienie odpowiedniego wsparcia.

Zapraszamy do skorzystania z wyszukiwarki Psycheo.pl. To intuicyjne narzędzie, które pomoże Ci szybko i skutecznie znaleźć sprawdzonego psychoterapeutę lub psychologa w Twojej okolicy lub online. Pozwól sobie na profesjonalną pomoc w identyfikacji Twoich wzorców zachowań i zacznij budować relacje, na jakie zasługujesz. Zrób ten pierwszy krok w stronę szczęśliwszego życia już dziś!

Źródła:

• Żechowski, C. Cichocka, A. Rowiński, T. Mrozik, K. Kowalska-Dąbrowska, M. & Czuma, I. (2018). Style przywiązania a zdrowie psychiczne osób dorosłych w populacji ogólnej - badanie pilotażowe. Psychiatria, 15(4), 193–198. 
• Malina, A. (2011). Styl przywiązania młodych kobiet a ich satysfakcja z życia w różnych fazach rozwoju rodziny. Psychologia Rozwojowa, 16(1).
• Ślaski, S. (2019). Style przywiązania z partnerem i przyjaciółmi a cechy osobowości u kobiet współuzależnionych. In Polskie Forum Psychologiczne (Vol. 24, No. 4, pp. 443-466). Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy.
• Marchwicki, P. (2004). Psychosocial determinants of attachment styles. Studia Psychologica: Theoria Et Praxis, (5), 35–56. Retrieved from https://czasopisma.uksw.edu.pl/index.php/sp/article/view/2590
• Bowlby J., Przywiązanie,  Wydawnictwo Naukowe PWN, 2020

Redakcja Psycheo
Artykuł przygotowany przez redakcję portalu Psycheo.pl - zespołu specjalistów zajmujących się psychologią, psychoterapią i psychoedukacją. Nasze teksty powstają w oparciu o aktualne badania i dobre praktyki kliniczne, aby dostarczać wiedzę, która realnie pomaga w zrozumieniu siebie i poprawie jakości życia.

FAQ - Style przywiązania i wpływ dzieciństwa na relacje

1. Czym jest styl przywiązania?

Styl przywiązania to sposób, w jaki wchodzimy w relacje, przeżywamy bliskość, radzimy sobie z lękiem i budujemy zaufanie. Kształtuje się w dzieciństwie na bazie relacji z głównym opiekunem.

2. Jakie są główne style przywiązania?

Najczęściej wyróżnia się cztery style:

• bezpieczny
• lękowo-ambiwalentny
• unikający
• zdezorganizowany (lękowy)

3. Czy styl przywiązania powstaje tylko w dzieciństwie?

Najsilniejsze fundamenty powstają w dzieciństwie, ale styl przywiązania może zmieniać się w dorosłości - na przykład pod wpływem terapii, stabilnej relacji lub ważnych doświadczeń życiowych.

4. Jak styl przywiązania wpływa na związek?

Wpływa m.in. na:

• sposób budowania bliskości,
• reagowanie na konflikt,
• lęk przed odrzuceniem,
• poziom zaufania,
• stabilność emocjonalną w relacji.

Osoby z bezpiecznym stylem zwykle tworzą bardziej stabilne, satysfakcjonujące związki.
 
5. Czy można zmienić swój styl przywiązania?

Tak. Badania sugerują, że nawet około 30% osób zmienia styl przywiązania w dorosłości. Pomaga:

• psychoterapia,
• bezpieczna, wspierająca relacja,
• praca nad samoświadomością i emocjami.

6. Skąd wiem, jaki mam styl przywiązania?

Możesz:

• obserwować swoje reakcje w relacjach,
• skorzystać z standaryzowanych kwestionariuszy,
• porozmawiać z psychoterapeutą, który pomoże to zrozumieć i nazwać. 

7. Czy trudne dzieciństwo oznacza problemy w relacjach na zawsze?

Nie. Wczesne doświadczenia zwiększają ryzyko trudności, ale nie determinują życia. Styl przywiązania można modyfikować, a relacje mogą stać się zdrowsze i bardziej stabilne.

8. Dlaczego poczucie bezpieczeństwa jest tak ważne?

Bezpieczna więź działa jak „emocjonalna baza”, pomaga radzić sobie ze stresem, wzmacnia odporność psychiczną, buduje stabilne relacje i sprzyja satysfakcji z życia.

9. Kiedy warto poszukać pomocy?

Gdy:

• powtarzasz w relacjach te same schematy,
• trudno Ci zaufać lub odczuwasz silny lęk przed bliskością,
• związki kończą się podobnie,
• czujesz chaos, silne emocje, trudność w regulacji uczuć.