Są takie relacje, które na pierwszy rzut oka wyglądają idealnie…

Są takie relacje, które na pierwszy rzut oka wyglądają jak spełnienie Twoich wszystkich skrytych marzeń. Relacja z osobą narcystyczną często zaczyna się jak historia idealnej miłości. Wszystko dzieje się tak szybko, intensywnie, normalnie jak w filmach, w których dwoje ludzi odnajduje się w tłumie i nagle czują, że to jest wielka miłość.

Dostajesz uwagę, jakiej dawno nie miałeś/aś. Słyszysz słowa, których zawsze w głębi siebie pragnołeś/aś. Czujesz, że ktoś widzi Cię naprawdę, w końcu jesteś dla kogoś wszystkim.

Tylko że z czasem uświadamiasz sobie coś, czego nie chcesz jeszcze głośno nazwać ani nikomu powiedzieć. Że ta uwaga, ten zachwyt, ta bliskość one nie są tak naprawdę o Tobie. Są o nim/niej, o kimś, kto potrzebuje odbicia siebie w Twoich oczach bardziej niż prawdziwego kontaktu. I wtedy zaczyna się historia, która boli po cichu, powoli i bardzo głęboko, długo.

Kim jest osoba narcystyczna? 

Narcystyczne zaburzenie osobowości to coś znacznie bardziej złożonego niż zwykłe ego czy nadwyraz kochanie siebie. Osoba narcystyczna ma silną potrzebę bycia podziwianą i bycia najlepszą w oczach innych ludzi, we wszystkim muszą być i są najlepsze oraz nieustraszone aczkolwiek tylko w swoim mniemaniu, bo jednocześnie panicznie boi się wstydu i odrzucenia. Z zewnątrz wygląda pewnie, czasem imponująco, a wewnątrz kryje wrażliwość i strach przed tym, że inni odkryją jej prawdziwe oblicze.

Dlaczego narcyz potrzebuje podziwu?

To właśnie ten dysonans między błyszczącym i nieskazitelnym wizerunkiem a ukrytym lękiem decyduje o tym, jak narcystyczna osoba wchodzi w relacje: musi mieć kontrolę, utrzymywać podziw i czuć się wyjątkowa. Osoba narcystyczna cechuje się również brakiem empatii oraz niezbyt dobrym traktowaniem ludzi. Nawet drobne sygnały odrzucenia lub krytyki mogą wywołać u niej silny stres i lęk, co wpływa na dynamikę całej relacji i sprawia, że partnerzy często czują się zagubieni, winni lub zależni emocjonalnie.

Dlaczego początek relacji z narcyzem jest tak intensywny?

Relacja z kimś, kto kocha głównie siebie, często zaczyna się tak, że trudno nie ulec wrażeniu, że trafiło się na kogoś wyjątkowego. Taka osoba potrafi wejść w czyjeś życie z rozmachem, którego nie da się pomylić z niczym innym. Słowa przychodzą jej z łatwością, czułość wydaje się naturalna. Wszystko wygląda jak intensywna bliskość, a Ty zaczynasz wierzyć, że wreszcie ktoś Cię dostrzegł. Że to, co było w Tobie ciche, niepewne czy wątpliwe nagle stało się dla kogoś powodem zachwytu.

Problem polega na tym, że ludzie, którzy mają silną potrzebę bycia podziwianymi, traktują etap zakochania nie jak budowanie więzi, ale jak budowanie pozycji. Podziw działa jak tlen. Bliskość jest dla nich potwierdzeniem własnej wyjątkowości, a Twoje emocje stają się narzędziem, dzięki któremu mogą poczuć się lepsi.

Dlatego początek jest intensywny, bo chodzi o złapanie Cię w taki sposób, abyś poczuł/a, że to coś rzadkiego i niezwykłego. I wtedy łatwiej przymknąć oczy na drobne sygnały, które pojawiają się później: delikatne złośliwości, mikro-krytykę, drobne fochy, oczekiwanie absolutnego zachwytu z Twojej strony. To wszystko na początku można uznać za drobnostki. Zresztą, kto z nas nie ma gorszych dni?

Tylko, że u narcyza te „gorsze dni” stają się elementem pewnego wzoru.

Zrozumieć istotę narcyzmu 

Powolna zmiana tonu, która boli najbardziej

To właśnie ta zmiana jest najbardziej dezorientująca. Jeszcze chwilę temu byłaś kimś wyjątkowym, najważniejszym i najlepszym. A teraz coraz częściej słyszysz rzeczy, które mają podciąć skrzydła albo zwyczajnie zaboleć, bo przecież w Twoim odczuciu nie zrobiłeś/aś nic takiego złego. Może nie wprost często to pada niby w żartach. Niby w lekkiej ironii, niby też z troską. Ale jednak uderza i rani.

• Komentarz o Twoich znajomych, którzy nic złego nie zrobili ani nie powiedzieli.
• Komentarz o Twoim wyglądzie, który jest taki jak zawsze.
• Komentarz o tym, że jesteś zbyt wrażliwa, bo coś Cię zabolało i chciałeś/chciałaś to naprawić, wyjaśnić.
• Komentarz, że znowu robisz problem, a tak naprawdę chciałeś/chciałaś tylko porozmawiać.

Najpierw próbujesz to tłumaczyć. Myślisz, że może ma stres, może ma zły dzień, może coś go/ją wyprowadziło z równowagi. Człowiek, który kocha, stara się zrozumieć i tłumaczyć. Problem jest jednak w tym, że dla osoby narcystycznej Twoje emocje nie są zbytnio ważne. Liczy się tylko jej odbiór świata i jej potrzeby.

W pewnym momencie zaczynasz się zastanawiać, czy faktycznie nie przesadzasz czy to z Tobą nie jest coś nie tak. To bardzo częsty moment w takich relacjach. Zaczynasz kwestionować własne emocje, bo druga osoba tak mocno potrafi narzucić swoją interpretację rzeczywistości, że trudno się jej przeciwstawić.

Właśnie wtedy zaczyna się utrata siebie. Cicha, prawie niezauważalna, ale za to bardzo realna.

Gaslighting - jak narcyz podważa Twoją rzeczywistość?

Osoba narcystyczna często stosuje mechanizm znany jako gaslighting, czyli subtelne manipulowanie rzeczywistością w taki sposób, abyś zaczął/a wątpić w swoje odczucia, wspomnienia i intuicję.

Na początku mogą to być pojedyncze zdania, które z pozoru wydają się drobnymi uwagami: 

• „Nigdy tak nie powiedziałem”,
• „Za bardzo reagujesz”,
• „Wymyślasz”.

Każde z nich wydaje się niewinne, lecz w połączeniu tworzą powolny proces podważania pewności siebie. Z czasem zaczyna być trudno zaufać własnym emocjom.

Dlaczego zaczynasz wątpić w siebie?

Analizujesz każdy gest, każde słowo, zastanawiając się, czy Twoje reakcje są adekwatne, czy może przesadzone. Coraz częściej wątpisz w siebie i w swoje odczucia, a codzienne sytuacje zaczynają wywoływać stres i niepokój, którego wcześniej nie odczuwałeś/łaś.

Zapominasz, kiedy ostatnio ktoś naprawdę zapytał: „A Ty jak się masz?”, bo partner narcystyczny skupia uwagę tylko na swoich potrzebach, a Twoje uczucia bagatelizuje lub wyśmiewa.

Gaslighting jest jednym z kluczowych mechanizmów utrzymujących narcystycznego partnera w kontroli. Utrwala zależność emocjonalną i sprawia, że coraz trudniej jest podjąć samodzielną decyzję o swoich granicach.

To subtelne, powolne osłabianie poczucia własnej wartości może prowadzić do ciągłego stresu, poczucia bezradności, a w konsekwencji do głębokiego zmęczenia psychicznego, które długo nie daje spokoju i komplikuje codzienne funkcjonowanie.

Cykl relacji z narcyzem - idealizacja, dewaluacja, odrzucenie

Relacja z narcyzem nie jest liniowa. Ona działa jak sinusoida. Jak huśtawka, która wynosi Cię bardzo wysoko, a potem zrzuca tak, że aż boli brzuch.

Najpierw jest idealizacja. Jesteś najważniejszy/a, najpiękniejszy/a, najbardziej wyjątkowy/a. Dostajesz wszystko, o czym marzyłeś/aś. Wtedy każda komórka Twojego ciała chłonie czułość, bo jest jej dużo, intensywnie i nagle.

Potem przychodzi dewaluacja. Zaczynasz być problemem ,zaczynasz być przeszkodą. Zaczynasz być kimś, kto rzekomo „psuje atmosferę”.

I wreszcie to nadchodzi czyli odrzucenie. Cisza, chłód, dystans. Czujesz się jak szczeniaczek, które było prezentem na święta ale po okresie bycia małym i uroczym po prostu się znudziło.

Najgorsze w tym wszystkim jest to, że narcyz po pewnym czasie wraca do pierwszej fazy. Znowu jest czuły, znowu jest bliski, znowu jest taki, jaki był na początku. I Ty czujesz ogromną ulgę, bo przecież jakby wszystko, co wcześniej bolało, nagle było nieistotne.

Dlaczego ten cykl uzależnia?

To nie jest przypadek, ten cykl buduje emocjonalne uzależnienie. Twój układ nerwowy zaczyna kojarzyć bliskość z nagrodą,a nagrodę dostajesz nieregularnie i nieprzewidywalnie. To właśnie ten mechanizm sprawia, że nawet silne osoby tracą zdolność do odejścia.

Dlaczego wracamy do relacji, które nas ranią? O emocjonalnym uzależnieniu od „dobrych chwil”

Jak narcyz powoli odbiera Ci siebie?

Najbardziej drastyczną częścią tej relacji nie są krzyki ani kłótnie. Najbardziej drastyczne jest to, co dzieje się po cichu, w środku Ciebie. Narcyz podważa Twoje poczucie wartości tak powoli, że sam/a nie zauważasz momentu, w którym przestajesz wierzyć we własny osąd.

• Zaczynasz analizować każde słowo, bo przecież powiesz coś źle.
• Zaczynasz czekać na jego humor bo jak będzie zły to znowu będzie karanie ciszą.
• Zaczynasz przepraszać za rzeczy, których nie zrobiłeś/aś bo chcesz po prostu spokój.
• Zaczynasz myśleć, że to Ty musisz być „bardziej stabilny/a”, „mniej emocjonalny/a”, „mniej wymagający/a”.

W pewnym momencie Twoje życie emocjonalne kręci się wokół stanu emocjonalnego tej drugiej osoby. A ta osoba paradoksalnie kręci się tylko wokół siebie.

To właśnie dlatego tak trudno odejść, bo zanim odejdziesz fizycznie, musisz wrócić do siebie w środku.

I to jest proces, który boli bardziej niż fizyczne rozstanie.

Jak wygląda codzienność w związku z narcyzem? 

Nie wszystkie symptomy relacji z osobą narcystyczną są dramatyczne i widowiskowe jak w filmach. Bardzo często przybierają formę subtelnych, niemal niezauważalnych gestów i komentarzy, które z czasem podkopują pewność siebie.

Mogą to być stwierdzenia typu: „Nie masz prawa być zmęczona, ja mam gorzej”, „Jesteś zbyt wrażliwa”, „Gdybyś mnie kochała, zrozumiałabyś” czy „Nie przesadzaj, przecież nic się nie stało”. Na początku mogą wydawać się drobnostką lub żartem, ale powtarzane regularnie zaczynają wpływać na percepcję własnej wartości.

W efekcie zaczynasz wątpić w swoje odczucia i reakcje, zastanawiasz się, czy jego/jej emocje są uzasadnione, a nawet tracisz zaufanie do własnej intuicji.

Narcyzm działa jak mgła, która stopniowo osłabia, przytępia i zaciera prawdziwe emocje. Dopiero z czasem, gdy osoba zyskuje dystans i perspektywę, dostrzega, jak jednostronna i kontrolująca była ta relacja.

Dlaczego tak trudno odejść od narcyza, nawet jeśli wiesz, że ta relacja Cię rani?

Każdy, kto kiedykolwiek był w relacji z narcyzem, zna te momenty myślenia:

• „A może przesadzam?”
• „Może faktycznie on mnie kocha, tylko inaczej.”
• „Może muszę dać mu więcej czasu.”
• „Może gdybym była trochę spokojniejsza, byłoby lepiej.”
• „Może to we mnie jest problem.”

To nie są Twoje myśli, to są myśli, które pojawiają się, kiedy ktoś latami podważa Twoją tożsamość. Obwinianie siebie jest naturalnym skutkiem narcystycznej dynamiki. Dopiero z dystansu widać, że ta relacja działa jak emocjonalny rollercoaster: na przemian buduje i niszczy, daje nadzieję i ją odbiera, zbliża i odpycha.

Nadzieja, która trzyma przy osobie, która rani

Świadomość tego nie sprawia jednak, że łatwiej odejść. Bo oprócz bólu jest też nadzieja. Nadzieja, że wróci ten „dobry on”, nadzieja, że coś się zmieni. Nadzieja, że można naprawić coś, co w rzeczywistości jest zaburzeniem osobowości, a nie chwilowym kryzysem.

Jak zacząć wychodzić z relacji z narcyzem?

Nie ma jednej recepty, ani nie ma jednego kroku. To jest proces, który zaczyna się od bardzo cichego, bardzo intymnego momentu: od przyznania sobie, że to nie jest miłość, której potrzebujesz i że zasługujesz na szacunek.

Nazwanie sytuacji

To może brzmieć banalnie, ale dla osób w takich relacjach to często najtrudniejszy etap. Powiedzieć do siebie:

• „To jest dla mnie krzywdzące.”
  bez dodawania:
• „Ale on miał trudne dzieciństwo.”
• „Ale ona jednak potrafi być czuła.”
• „Ale przecież tak dobrze zaczęliśmy.”

Po tym przychodzi kolejny krok: rozmowa z kimś z zewnątrz. Z kimś, kto zobaczy obraz szerzej. Może to być przyjaciółka albo może być psychoterapeuta, może być ktoś, kto przeżył coś podobnego. Ktoś, kto przypomni Ci, że Twoje emocje są ważne i realne.

Najważniejsze,żeby w końcu komuś o tym powiedzieć, bo wiele osób w takich relacjach nie mówi o tym co się dzieje, bo boi się osądu, boi się usłyszeć, że czemu po prostu nie odejdzie albo czemu daje się tak traktować.

Powrót do granic

Następny krok to granice. Zwykle na początku granice wyglądają bardzo niepewnie, alle każda mała granica ograniczenie kontaktu, nieodpisywanie od razu, powiedzenie „nie mam teraz siły na rozmowę” jest powrotem do siebie. Najlepszym rozwiązaniem jest po prostu odciąć taką osobę.

Granice emocjonalne - co oznacza ich przekraczanie i jak reagować? Przewodnik psychologiczny

A potem zaczyna się proces odzyskiwania własnego życia:

• kontakt z ludźmi, których zaniedbałaś,
• zainteresowania, które kiedyś dawały Ci energię,
• ciało, które długo chodziło w napięciu,
• codzienność bez ciągłego lęku, jak zareaguje druga osoba. 

To jest długi proces. Ale jest możliwy.

Uzdrowienie - co naprawdę oznacza?

Uzdrowienie nie polega na tym, że on/ona się zmieni. Polega na tym, że Ty wrócisz do siebie

Jednym z największych mitów jest myśl, że jeśli ktoś będzie kochał narcystyczną osobę mocniej, cierpliwiej albo lepiej, to ona w końcu zrozumie, co robi. Niestety, narcyzm to nie jest chwilowa cecha, tylko stały wzorzec funkcjonowania. Tego nie zmieni Twoja czułość ani Twoja lojalność.

Uzdrowienie polega na czymś innym. Na zrozumieniu, że możesz wyjść z relacji, która zabiera Ci powietrze, że nie musisz tłumaczyć czyichś wybuchów, że Twoje emocje nie są błędem, a Twój spokój jest możliwy, nawet jeśli go dawno nie czułeś/aś.

Miłość nie powinna boleć

A najważniejsze, że bycie kochanym nie powinno boleć. Nie powinno wymagać tłumienia siebie, ani nie powinno sprawiać, że boisz się własnych uczuć.

Miłość, która rani po cichu, nie jest miłością, jest mechanizmem, który ma podtrzymać czyjeś kruche ego.

Miłość czy uzależnienie emocjonalne? Jak odróżnić zdrową więź od relacji, która odbiera tożsamość

Ty zasługujesz na relację, w której nie musisz zgadywać, jak dziś będzie. W której nie jesteś „za bardzo”, w której Twoje emocje nie są „problemem” ale w której bliskość jest spokojem, a nie nagrodą.

To nie jest marzenie. To jest standard.

Jeśli ten tekst opisuje Ciebie, nie musisz przechodzić przez to sama/sam.
Toksyczna relacja może sprawić, że tracisz zaufanie do siebie, ale to nie oznacza, że nie da się tego odzyskać. Wsparcie psychologa lub psychoterapeuty może pomóc Ci:

• zrozumieć dynamikę relacji,
• odbudować granice,
• odzyskać poczucie wartości,
• nauczyć się odchodzić bez poczucia winy.

Znajdź specjalistę, który pomoże Ci wrócić do siebie na Psycheo.pl

Bibliografia:

• Hall, J. L. (2021). W cieniu narcyza. Jak rozpoznać toksyczną relację i uwolnić się z niej.
• https://books.google.pl/books?hl=pl&lr=&id=JB4-EAAAQBAJ&oi=fnd&pg=PT4&dq=zwi%C4%85zek+z+narcyzem&ots=MRnaDVRofG&sig=ctFfBIdX_qi-X_lt_9IwL6OsVNY&redir_esc=y#v=onepage&q=zwi%C4%85zek%20z%20narcyzem&f=false

Przeczytaj również:

• Toksyczna relacja – jak ją rozpoznać i co zrobić, by się uwolnić?
• Odejdź od niego, zostaw go. Daj sobie spokój – Relacja z osobą uzależnioną