Siedzisz wieczorem przed ekranem. Serial, który jeszcze niedawno wciągał Cię bez reszty, leci dalej. Bohaterowie mówią, coś się dzieje, fabuła jakoś płynie.

Nagle łapiesz się na tym, że… przestajesz śledzić. Scena się dłuży, dialogi wydają się przewidywalne. Nie ma w Tobie ani irytacji, ani zachwytu. Bardziej takie „no dobra i co z tego?”.

Zanim w ogóle zdążysz to nazwać, ręka sama sięga po telefon. Instagram, Tik Tok, jakieś wiadomości. Przewijasz, czasem jednym okiem zerkając na ekran telewizora. Serial leci w tle, Ty formalnie „odpoczywasz”, ale Twoja uwaga jest w rozsypce.

Nie chodzi o to, że nie masz co robić. Masz film, masz telefon, masz cały świat treści pod palcem.
A mimo to w środku czujesz, że tak naprawdę to Cię to nie wciąga, ale nie wiesz co miałbyś/miałabyś teraz robić.

To jest właśnie nuda.
Stan, w którym to, co robimy, nie angażuje nas tak, jak byśmy chcieli, mimo że teoretycznie powinniśmy być zainteresowani. I z tym stanem mamy dzisiaj zaskakująco duży problem.

Czym właściwie jest nuda? Psychologiczne znaczenie nudy

W potocznym języku nuda kojarzy się z myślą - „nie mam co robić” albo z „to jest takie nudne, że nie mogę na to patrzeć”. Psychologia patrzy na to trochę precyzyjniej.

Według różnych opracowań, nuda to:

• trudność utrzymania uwagi na tym, co się dzieje,
• poczucie znużenia i „odklejenia”,
• połączenie pragnienia, żeby robić coś innego, bardziej angażującego, bardziej twojego.

Czyli nuda nie jest brakiem zajęcia. Możesz mieć pełną listę zadań, stos książek, pięć seriali w kolejce i wciąż się nudzić.

Nuda jest sygnałem, że to, co aktualnie robisz, nie spotyka się z tym, czego naprawdę potrzebujesz:

• intelektualnie,
• emocjonalnie,
• albo pod kątem poczucia sensu.

To stan niedopasowania, bo jesteś tu, a Twoja uwaga, potrzeby i ciekawość są zupełnie gdzie indziej.

Rodzaje nudy - jak rozpoznać, z jaką nudą masz do czynienia?

Z boku nuda może wyglądać prosto: ktoś siedzi i nic nie robi albo przewija ekran.
W środku może jednak dziać się kilka bardzo różnych rzeczy.

1. Nuda niespokojna, gdy ciągle szukasz bodzców

To ta, którą znamy najczęściej:

• ciało jest lekko napięte,
• głowa szuka bodźców,
• pojawia się ciągła chęć zrobienia czegoś innego.

To ten moment w pracy czy właśnie przy serialu, kiedy łapiesz się na tym, że zrobiłeś kilka rund pt. ekran –> telefon –> komunikator –> coś do jedzenia –> i znowu ekran, a tak naprawdę nic Cię nie wciągnęło.

W środku przypomina to mieszankę lekkiego niepokoju i złości na siebie:

„Weź się ogarnij, przecież to miało być przyjemne / ważne / proste”.

2. Nuda apatyczna, kiedy nic cię nie cieszy

Tu zamiast niepokoju pojawia się ciężkość.

• nic się nie chce,
• wszystko wydaje się takie samo lub czarno białe,
• trudno podjąć decyzję, od czego w ogóle zacząć.

To nie jest jeszcze depresja, ale ciało zaczyna przypominać, jak to jest, gdy życie lekko szarzeje.
Zazwyczaj w tle jest długotrwałe przeciążenie, stres, czasem brak odpoczynku od bardzo dawna.

3. Nuda egzystencjalna, gdy nuda dotyka sensu życia

To ta, która wybucha w środku, wydawało by się, poukładanego życia.

Masz jakieś obowiązki, relacje, codzienny rytm. Z zewnątrz, tak właściwie, wygląda to nieźle.
Ale kiedy nagle masz wolne popołudnie, pojawia się myśl:

„Od kilku lat kręcę się w kółko. Co ja w ogóle robię?”

To nie jest nuda na wzór nudnej sceny w serialu, czy też dłuższej kolejki do kas w sklepie. To nuda, która dotyka sensu. Często jest zbyt bolesna, żeby przy niej zostać, więc uciekamy w zajmowanie się wszystkim, byle nie sobą.

Dlaczego tak bardzo boimy się nudy? Najczęstsze powody

Obiektywnie nuda nie jest zagrożeniem. To tylko stan psychiczny, w którym w danej chwili się znajdujemy.
A jednak nasze reakcje bywają bardzo intensywne. Jakbyśmy mieli przed sobą coś dużo groźniejszego niż zwykłe znużenie.

1. Nuda odsłania to, co zagłuszamy

Kiedy przestaje dziać się coś absorbującego na zewnątrz, nagle zaczyna być głośno w środku.

Można wtedy usłyszeć rzeczy, które zwykle skutecznie przykrywamy:

• „jestem przemęczony”,
• „w tej pracy już dawno nie ma dla mnie życia”,
• „ta relacja od dawna mnie nie karmi”,
• „robię rzeczy, których tak naprawdę nie chcę”.

Nuda to często pierwszy moment, w którym te myśli w ogóle mają szansę się pojawić.
Nic więc dziwnego, że chcemy ją jak najszybciej przykryć.

2. Kultura ciągłego bycia zajętym

Od małego słyszymy, że dobrze jest:

• być aktywnym,
• wykorzystywać czas,
• robić coś pożytecznego,
• rozwijać się.

Siedzenie i gapienie się w ścianę czy w okno nie ma dobrej prasy. W dorosłości łatwo przeradza się to w przekonanie:

„Jeśli nic nie robię, to marnuję życie”.

Nuda zaczyna znaczyć więcej niż chwilę bez zajęcia. Zaczyna oznaczać porażkę, lenistwo, brak ambicji i pomysłu na siebie. To naturalne, że nie chcemy się tak o sobie czuć, więc uciekamy od nudy w cokolwiek co da nam poczucie robienie „czegoś”.

3. Przebodźcowanie i mózg, który nie umie zwolnić

Jeśli Twój dzień od rana do wieczora jest wypełniony bodźcami:

• telefon
• komputer
• rozmowy
• powiadomienia
• podcasty
• seriale

to nuda staje się dla mózgu czymś nienaturalnym.
Wiele źródeł potwierdza, że współczesna rzeczywistość „oducza” nas przebywania w cichej, nie przestymulowanej przestrzeni. Każda przerwa wydaje się zbyt pusta, zbyt trudna do udźwignięcia.

Jeśli organizm całymi dniami pędzi, nagłe zatrzymanie nie będzie przyjemne. Będzie bardziej przypominało odstawienie.

4. Pytanie: „Czego ja naprawdę chcę?”

Nuda często obnaża coś bardzo prostego i bardzo trudnego jednocześnie. A mianowicie, że nie wiemy, czego tak naprawdę potrzebujemy.

Czujesz, że to, co jest, Cię nie karmi. Ale nie masz jeszcze słów ani obrazu na to, co byłoby lepsze.

To doświadczenie bycia „pomiędzy”. Nie tu, ale jeszcze nie tam. Nic dziwnego, że w tym miejscu łatwiej jest uciec w kolejne bodźce niż wytrzymać w tej dziwnej przestrzeni.

Co nuda robi z naszym umysłem i emocjami?

Od strony psychologicznej nuda jest problemem dopasowania:

• między zadaniem a naszym poziomem energii,
• między sytuacją a naszymi potrzebami,
• między tym, co „trzeba”, a tym, do czego ciągnie nas uwaga.

Zazwyczaj dzieje się coś z tego zestawu:

• zadanie jest zbyt łatwe albo zbyt monotonne,
• albo odwrotnie – wydaje się zbyt duże lub trudne, by w ogóle zacząć,
• to, co robimy, nie ma subiektywnego sensu (po co ja to w ogóle robię?).

Uwaga zaczyna wtedy „odklejać się” od rzeczywistości. Myślimy o czymś innym, marzymy, błądzimy w głowie. Z jednej strony chcielibyśmy się włączyć, z drugiej, odruchowo się rozłączamy.

Do tego dochodzi mechanizm ucieczki, bo nuda jest nieprzyjemna. My natomiast, mamy pod ręką szybkie bodźce, więc sięgamy po nie, zanim zdążymy się w ogóle zorientować, co tak naprawdę czujemy.

Na krótką metę to faktycznie działa, bo zaspokajamy samych siebie.
Na dłuższą mętę coraz bardziej tracimy kontakt z tym, co w nas jest pod spodem.

Czy nuda może być dobra? Jaką funkcję pełni?

Paradoks polega na tym, że ta sama nuda, którą odruchowo traktujemy jak wroga, może być jednym z najbardziej potrzebnych stanów w naszym psychicznym życiu.

Nuda to emocja, która ma nas regulować, nie karać.

• Jeśli robisz coś, co Cię kompletnie nie wciąga - nuda podpowiada Ci, że to coś nie jest Twoje.
• Jeśli jesteś przebodźcowany - nuda próbuje wyhamować tempo.
• Jeśli Twoje życie kręci się wokół zadań, które nic nie znaczą - nuda jest pierwszym sygnałem, że sens tego co robisz się rozjechał.

Kiedy choć na chwilę nie uciekamy od nudy, zaczyna się dziać coś ciekawego:

• umysł przestaje ślepo śledzić zewnętrzne bodźce,
• pojawiają się skojarzenia, nowe myśli, wspomnienia, obrazy,
• rodzą się pomysły, których nie da się wymusić.

To, dlatego najlepsze pomysły wpadają ludziom do głowy pod prysznicem, na spacerze, podczas zmywania naczyń albo w drodze autobusem. To momenty, w których nie jesteśmy jeszcze w głębokiej kontemplacji, ale też nie jesteśmy już podpięci pod ciągły szum. Możemy też przez przypadek odkryć, jak bardzo kreatywni jesteśmy, tylko nie zdawaliśmy sobie z tego sprawy.

Nuda tworzy lukę, w której może pojawić się coś nowego i niespodziewanego.

Jak radzić sobie z nudą? Praktyczne sposoby

Nie ma sensu udawać, że od jutra będziemy z wdzięcznością celebrować każdy stan „nic się nie dzieje”. Można jednak zrobić kilka małych rzeczy, które pomogą Ci nie traktować nudy jak katastrofy.

1. Mikro-okna nudy

Zamiast walczyć z całym dniem, zacznij od kilkudziesięciu sekund.

• czekasz w kolejce - nie wyjmuj od razu telefonu,
• siedzisz w tramwaju - przez minutę tylko patrz przez okno,
• serial się dłuży - odłóż telefon i świadomie pobądź chwilę z tym, że Cię nie wciąga.

Może uda Ci się zauważyć:

• co pojawia się w ciele,
• jakie myśli przychodzą,
• jak szybko odzywa się odruch „uciekaj”.

Już samo to, że zobaczysz ten mechanizm, daje Ci trochę więcej wpływu i perspektywy.

2. Zapytaj siebie: „Czego mi teraz brakuje?”

Zamiast natychmiast wypełniać nudę zajęciem, spróbuj ją potraktować jak pytanie.

Może wyjść z tego banalna odpowiedź:

• „brakuje mi snu”,
• „brakuje mi kontaktu z ludźmi”,
• „brakuje mi czegoś, co mnie naprawdę ciekawi”,
• „brakuje mi ruchu”.

Może też wyjść coś trudniejszego, ale ważniejszego:

„brakuje mi poczucia, że to, co robię, ma sens”.

Nie musisz od razu tego rozwiązywać. Na początek wystarczy to zobaczyć i poczuć.

3. Małe rytuały bez ekranów

Spróbuj wybrać kilka momentów dnia, które będą wolne od ekranu:

• kawa rano - bez telefonu,
• krótki spacer - bez słuchawek,
• kilka minut siedzenia na ławce - bez dodatkowych bodźców, sama obserwacja.

To nie jest ascetyczna praktyka. To po prostu miejsce, w którym Twój układ nerwowy może złapać inny rytm niż ciągłe:

scroll –> bodziec –> reakcja.

4. Nie walcz z nudą - zredukuj szum

Czasem nuda boli tak bardzo nie dlatego, że jest jej za dużo, tylko dlatego, że wszystkiego innego jest za dużo. Warto czasem:

• wyciszyć część powiadomień,
• nie brać ze sobą telefonu do każdego pomieszczenia,
• nie mieć włączonych kilku ekranów naraz.

To nie rozwiąże wszystkich dylematów egzystencjalnych ani nie od uzależni Cię od smartfonów. Zmniejszy jednak kontrast, między wiecznym hałasem a martwą ciszą.

5. Zmiana znaczenia słowa „nuda”

Nuda może przestać oznaczać:

• jestem leniwy,
• nie umiem się zaangażować,
• coś jest ze mną nie tak.

Może zacząć znaczyć:

• to, co robię, nie spotyka się z tym, co dla mnie ważne,
• mój umysł potrzebuje innego tempa,
• czas coś przeorganizować, choćby w małych rzeczach.

To nadal nie sprawi, że nuda stanie się Twoją ulubioną emocją. Ale sprawi, że nie będzie już wrogiem, którego trzeba natychmiast zagłuszyć.

Na koniec

Nuda nie jest ani karą, ani życiową porażką. Jest trochę jak sygnał kontrolny na desce rozdzielczej: nieprzyjemny, ale informujący, że coś wymaga uwagi i sprawdzenia.

W świecie, który nie lubi przerw, nuda bywa jednym z niewielu momentów, kiedy naprawdę możesz usłyszeć siebie. Bez powiadomień, bez cudzego głosu, bez listy pt. MUSZĘ.

To trudne, bo w tej ciszy słychać nie tylko spokój, ale też zmęczenie, lęki, niespełnione potrzeby.
Ale właśnie od tego miejsca często zaczyna się prawdziwa zmiana.

Może więc zamiast traktować nudę jak błąd w systemie, warto zobaczyć w niej to, czym jest w istocie.
Bo ten stan może okazać się krótką, niekomfortową, ale bardzo szczerą informacją, że coś w naszym życiu domaga się uwagi bardziej niż kolejny automatyczny bodziec.

Jeśli czujesz, że nuda coraz częściej przykrywa zmęczenie, brak sensu lub trudne emocje, nie musisz radzić sobie z tym sam/a.
Na Psycheo.pl znajdziesz psychologów i psychoterapeutów, którzy pomogą Ci zrozumieć, co się dzieje i zadbać o Twoje zdrowie psychiczne.
Umów spotkanie

Bibliografia

• Psychology Today. (b.d.). Boredom - Basics. Psychology Today.  (Czym jest nuda, definicja, źródła, jak reagujemy na nudę)
  Pozyskano z:
  https://www.psychologytoday.com/us/basics/boredom
• Chruszczewski M. H. Nuda. Ujęcie psychologiczne i humanistyczne (ebook). WUW, Warszawa

FAQ najczęstsze pytania o nudę

1. Czym jest nuda psychologicznie?

To stan braku zaangażowania i niedopasowania między tym, co robimy, a tym, czego potrzebujemy.

2. Dlaczego nudzimy się mimo tylu możliwości?

Bo jesteśmy przebodźcowani i trudno nam wytrzymać ciszę.

3. Czy nuda może być dobra?

Tak, reguluje, zatrzymuje i daje przestrzeń na refleksję.

4. Czy nuda może być sygnałem problemów psychicznych?

Tak, jeśli jest długa, ciężka, połączona z brakiem energii lub poczuciem bezsensu.