Czym jest miłość z perspektywy psychologii?

Rozważania na temat bliskich związków, miłości trwają od wieków. Miłość jest przedstawiana w wielu aspektach sztuki. Miłość, zarówno szczęśliwa, jak i nieszczęśliwa, od zawsze stanowiła inspirację dla pisarzy, filozofów, poetów i dramaturgów z różnych części świata. Dla wielu miłość to najgłębsze oraz najpełniejsze uczucie jakiego może doznawać człowiek. 

Jednak co kryje się za uczuciem miłości? 

Z psychologicznego punktu widzenia, miłość stała się przedmiotem zainteresowania badawczego dopiero pod koniec XX wieku. Aktualnie analizuje się ją przez pryzmat teorii.

Teorie te mają na celu wyjaśnienie koncepcji miłości, jej mechanizmów działania, powstawania oraz jej kluczowego wpływu na nasz rozwój emocjonalny i sposób budowania relacji z innymi. 
Istnieje wiele koncepcji dotyczących miłości, jednak to Trójczynnikowa Teoria Miłości według Sternberga jest jednym z najbardziej wpływowych i najpopularniejszych modeli w psychologii miłości. 

Różne koncepcje miłości 

Miłość według Ericha Fromma  

Według Ericha Fromma miłość jest „postawą, pewną właściwością charakteru, która określa stosunek człowieka do świata w ogóle, a nie do jednego obiektu miłości”. 

Postawa miłości jest rozumiana jako sposób  angażowania człowieka wobec innych. Miłość jest tu definiowana jako postawa. Wiąże się to z  tym, iż w jednostce kształtuje się struktura poznawcza, emocjonalna i behawioralna, która jest formą pozytywnego ustosunkowania się do 
świata w ogóle. 

E. Fromm wyróżnił pięć rodzajów miłości:

• miłość braterską,
• miłość matczyną, 
• miłość samego siebie,
• miłość Boga
• miłość erotyczną 

Koncepcja miłości P. Bardisa- zaspokajanie potrzeb człowieka 

Typologia Panosa Bardisa wyróżnia trzy rodzaje miłości. Założył on, że związek powinien spełniać potrzeby fizyczne, psychologiczne oraz społeczne człowieka. Według badacza, miłość osiąga swoją pełnię, gdy obie strony równomiernie i w wysokim stopniu zaspokajają te 
potrzeby.

Badacz wyróżnił trzy typy miłości, odwołując się przy tym do postaci mitologicznych, symbolizujących różne aspekty relacji międzyludzkich. 

1. Miłość pełna - symbolizowana przez małżeństwo Orfeusza i Eurydyki. Postacie te reprezentują idealną harmonię w spełnianiu potrzeb emocjonalnych, fizycznych i duchowych. Pozostałe 
2. Miłość niekompletna: typ Zeusa, w którym dominuje zaspokajanie potrzeb fizycznych kosztem innych, co odzwierciedla postać Zeusa, znanego z wielu romansów i 
przygód miłosnych. Drugi niepełny typ to typ Penelopy, który podkreśla przewagę potrzeb psychologicznych i społecznych, zgodnie z obrazem Penelopy jako symbolu wierności i cierpliwości.  
3. Miłość niepełna cechuje się uczuciem niedosytu i brakiem spełnienia, co może prowadzić do konfliktów i niezadowolenia.

Miłość pełna wymaga wzajemnego poznania i zrozumienia potrzeb, co umożliwia ich całkowite zaspokojenie i prowadzi do głębokiego, satysfakcjonującego związku. 

Miłość w teorii przywiązania Bowlby'ego.  

John Bowlby jest twórcą teorii przywiązania. Twierdził, że u każdego człowieka występuje uwarunkowana biologicznie tendencja do tworzenia więzi emocjonalnych z bliskimi osobami (głównie z matką).

M. Ainsworth, jego uczennica i kontynuatorka badań nad procesem przywiązania, wyróżniła trzy style przywiązania:

• bezpieczny,
• unikający 
• lękowo-ambiwalentny.

Według niej, rozwojowi pożądanego, bezpiecznego stylu 
przywiązania sprzyjają:

• częsty i długotrwały kontakt z matką,
• wrażliwość matki na sygnały wydawane przez dziecko (wraz z umiejętnością dopasowania się do tych 
  sygnałów),
• uporządkowane środowisko pozwalające na swobodną eksplorację świata
• doświadczanie konsekwencji swoich zachowań

Styl lękowo-ambiwalentny opisywany jest jako

• niepokój, niepewność o stałość relacji z obiektem przywiązania
• dziecko wykazuje silny lęk przed rozstaniem 
• złość na skutek braku pewności co do dostępności obiektu. 

Unikający styl przywiązania powstaje przez

• brak bliskiego kontaktu w sytuacjach 
  trudnych, zagrażających
• unikanie bliskości, aby chronić samego siebie przed 
  zranieniem przez inne osoby.

Wczesne relacje z opiekunami mają istotne znaczenie dla 
kształtowania się miłości romantycznej, komunikacji, bliskości w życiu dorosłym.

Badania pokazują, że bezpieczny styl przywiązania wiąże się z określonymi, pozytywnymi zachowaniami w małżeństwie: otwartością, wrażliwością, skłonnością do ustępstw, odwzajemnianiem uczuć, umiejętnością konstruktywnego komunikowania się.

To, jaki posiada się styl przywiązania może znacząco wpływać na zdolność do budowania zdrowych i stabilnych relacji romantycznych. 

3 typy miłości według Johna Lee 

Amerykański socjolog John Lee zaproponował kolejną koncepcje miłości. Lee użył analogii koła barw, aby zobrazować swoje style miłości.

Wyróżnił trzy pierwotne „kolory”, odwzorowane na trzy pierwotne style miłości:

• eros,
• ludus,
• storge. 

Mieszanka tych trzech pierwotnych stylów dała kolejne trzy style wtórne:

• pragma,
• mania,
• agape. 

Możliwe są inne mieszanki, ale Lee i badacze skupili się w przeważającej mierze na tych sześciu typach miłości.  

Eros obejmuje dążenie do piękna, namiętności i natychmiastowego, intensywnego zaangażowania.

Storge wiąże się z powolnym wzrostem, wielką intymnością i założeniem trwałości opartej na przyjaźni;

Ludus natomiast unika głębokiego zaangażowania, 
sportowego podejścia do związku i nacisku na osobistą przyjemność.

Połączenie tych typów daje trzy style pochodne: Mania, Eros plus Ludus, reprezentuje obsesyjną miłość 
charakteryzującą się skrajną zazdrością, zaborczością i lękiem, gdy nie jest się z partnerem. Pragma, Ludus w połączeniu ze Storge, to praktyczna miłość, opierająca się na realistycznej ocenie zysków i innych aktywów partnera i często postrzegana jako „dobra inwestycja”. Agape, Eros w połączeniu ze Storge, to miłość ofiarna, koncentrująca się na dobru, zrozumieniu i bezwarunkowej trosce o dobro ukochanej osoby. 

Najpopularniejsza koncepcja: teoria Sternberga

Sternberg: trzyczynnikowy przepis na idealną miłość

Teoria Sternberga zakłada występowanie trzech komponentów intymności, namiętności oraz zaangażowania.  

Intymność - emocjonalna bliskość i więź

Intymność scharakteryzowana jest jako komponent odnoszący się do uczuć związanych z bliskością i więzią z drugą osobą. Wyniki badań przeprowadzonych przez zespół badawczy Sternberga wyróżniły:

• chęć wspierania partnera/partnerki,
• odczuwanie szczęścia w relacjach z partnerem/partnerką,
• szacunek w stronę partnera/partnerki,
• poczucie możliwości wsparcia ze strony partnera/partnerki,
• umiejętność dzielenia się sobą oraz 
  swoimi zasobami z partnerem/partnerką,
• wzajemne dawanie i otrzymywanie wsparcia ze 
  strony partnerów,
• umiejętność odpowiedniej komunikacji ze swoim partnerem/partnerką, 
• docenianie obecności partnera/partnerki w swoim życiu  

Dynamika intymności jest łagodna: siła tych uczuć rośnie powoli i powoli opada. Na utrzymanie intymności ma duży wpływ umiejętność komunikowania się, wzajemnego 
rozumienia oraz udzielania sobie wsparcia i pomocy. 

Namiętność - energia, pożądanie i intensywność emocji

Namiętność określona jest  stanem tęsknoty o dużym nasileniu za zjednoczeniem się z drugą osobą. Namiętność to przeżywanie silnych emocji, zarówno pozytywnych, jak i 
negatywnych.

Gdy namiętność jest intensywna, człowiek przeżywa pożądanie, radość, zazdrość, niepokój. Stanom tym towarzyszy silna motywacja do połączenia się z obiektem miłości, fizycznej bliskości, kontaktów seksualnych, tzw. motylki w brzuchu, przyspieszone bicie serca, marzenia na jawie, przypływ energii.

Dynamika namiętności jest intenstwna. Szybko osiąga szczytowe natężenie i równie szybko gaśnie. Pod wpływem 
namiętności człowiek często traci intelektualną kontrolę nad zachowaniem. Koniec namiętności lub znaczne jej obniżenie rozumiane jest często jako „koniec” miłości. 

Zaangażowanie - świadoma decyzja o budowaniu relacji

Zaangażowanie ujmowane jest jako chęć utrzymania relacji (związku) z drugą osobą bez względu na przeciwności losu, które mogą napotkać osoby tworzące tę 
relację (Sternberg 1986, s. 123).

Zaangażowanie to wszelkie działania mające na celu 
przekształcenie miłości w trwały związek. To świadoma decyzja, czy chcemy zostać w danym związku, czy jest on dla nas satysfakcjonujący.

Jest to więc składnik miłości, którego nasilenie sami kontrolujemy. Dokonując charakterystyki dynamiki zaangażowania należy podkreślić, że poziom zaangażowania początkowo rośnie powoli, aby wraz ze 
wzrostem namiętności oraz intymności przyspieszyć.

Następnie zaangażowanie względnie stabilizuje się i trwa w tym do zakończenia związku 

Typy miłości według Sternberga

W przypadku braku miłości nie występuje zarówno intymność, namiętność jak i zaangażowanie. Lubienie charakteryzuje występowanie wyłącznie intymności – 
namiętność i zaangażowanie nie występują. W miłości ślepej (zakochaniu) występuje wyłącznie namiętność. Miłość pusta oparta jest na zaangażowaniu, zaś miłość 
romantyczna zbudowana jest z intymności i namiętności. Miłość przyjacielska charakteryzuje się występowaniem intymności oraz zaangażowania. Namiętność i 
zaangażowanie budują miłość fatalną, a występowanie wszystkich trzech składników miłości - intymności, namiętności i zaangażowania - tworzy miłość kompletną. 

Jak działają trzy komponenty w praktyce?

Teoria Sternberga zakłada, że trzy składniki wzajemnie na siebie oddziałują, dyktując dynamikę związku. Namiętność inicjuje relację poprzez silny pociąg, natomiast intymność 
podtrzymuje bliskość emocjonalną i fizyczną. W niektórych związkach namiętność w aspekcie fizycznym może pojawić się dopiero jako skutek pogłębiającej się intymności. Te 
zależności nie mają stałego wzorca, ponieważ każda relacja rozwija się w innym tempie i w inny sposób. Wzajemna relacja między komponentami jest kluczowa dla ewolucji i 
utrzymania miłości. 

Empiryczne potwierdzenie teorii Sternberga

Trójczynnikowa Teoria Miłości została potwierdzona empirycznie (Sternberg, 1997). Analizy przeprowadzane w międzykulturowych badaniach nad charakterystycznymi dla różnych relacji interpersonalnych uczuciami, myślami i zachowaniami, potwierdzają zgodność trzech wyróżnionych przez Sternberga czynników miłości z odczuciami osób 
doświadczających różnych jej aspektów (Aron, Westbay, 1996).

Również polskie badania pokazują, że w porównaniu z innymi konceptualizacji tego zjawiska model  trójczynnikowy najlepiej oddaje przeżycia ludzi (Wróblewska, 2003). 

Miłość świadoma - podsumowanie 

Podsumowując podróż przez psychologiczne głębiny miłości, widzimy, że nie jest ona tylko kaprysem losu, lecz konceptem złożonym, który możemy aktywnie kształtować. 

Jeśli czujesz, że w Twojej relacji czegoś brakuje - wykorzystaj model Sternberga jako pewien kompas. Zamiast obwiniać partnera lub siebie, zastanów się: „W który element trójkąta Sternberga - namiętność, intymność czy zaangażowanie - moja relacja potrzebuje 
dziś większej inwestycji? 

Jeśli czujesz, że w Twojej relacji brakuje intymności, namiętności lub zaangażowania - nie musisz szukać odpowiedzi samodzielnie. Na Psycheo znajdziesz specjalistów, którzy pomogą Ci lepiej zrozumieć siebie i swoją relację.
Znajdź psychologa lub psychoterapeutę, który wesprze Cię w budowaniu bliskości.

Przeczytaj również:

• Co wzmacnia udany związek?
• Jak budować relacje oparte na bliskości?

Źródła: 

• Bowlby, J. (1969). Attachment and loss, vol. 1: Attachment. New York: Basic Books. 
• Janeczek, P. (2023). Problematyka psychologii miłości - rys historyczny postrzegania miłości oraz wybrane teorie psychologiczne. (In:) R. Śpiewak, D. Mustafa, D. Kobylański, (eds.), Wyzwania oraz problemy współczesnego świata w ujęciu nauk społecznych i 
  technicznych, 62-82. Łódź: ArchaeGraph. 
• Jankowska, M. (2010). Miłość jako najpełniejszy sposób wyrażania siebie. 30-44. 
• Olesiński, P. (2013). Rozwojowe ujęcie Trójczynnikowej Teorii Miłości Roberta 
  Sternberga - trójwarstwowa miłość. Psychologia Rozwojowa, 18(2), 9-18. 
• Plopa, M. (2008b). Więzi w małżeństwie i rodzinie. Metody badań. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls. 
• Sternberg, R. (1986). A triangular theory of love. Psychological Review, 93, 119-135. 
• Tsirigotis, K., Gruszczyński, W.,  Lewik-Tsirigotis, M. (2011). Składniki miłości a typy miłości. Seksuologia Polska, 9(2), 64-68. 
• Wojciszke, B. (2009). Psychologia miłości. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
• Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., , Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Lawrence Erlbaum. 
• Aron, A.,  Westbay, L. (1996). Dimensions of the prototype of love. Journal of Personality and Social Psychology, 70(3), 535–551. https://doi.org/10.1037/0022-3514.70.3.535 

FAQ - Najczęściej zadawane pytania o teorię miłości Sternberga

1. Na czym polega Trójczynnikowa Teoria Miłości Sternberga?

Teoria Sternberga zakłada, że miłość składa się z trzech głównych elementów: intymności, namiętności i zaangażowania. Różne proporcje tych składników tworzą różne typy relacji, np. miłość romantyczną, przyjacielską czy kompletną.

2. Co oznacza „miłość kompletna” według Sternberga?

Miłość kompletna to forma relacji, w której występują wszystkie trzy elementy jednocześnie: głęboka bliskość emocjonalna (intymność), silne uczucia i pociąg (namiętność) oraz świadoma decyzja o tworzeniu trwałego związku (zaangażowanie).

3. Czy miłość może istnieć bez namiętności?

Tak. Sternberg opisuje typ relacji zwany miłością przyjacielską, która łączy intymność i zaangażowanie, ale nie zawiera namiętności. Jest to częsty typ miłości w długoletnich, stabilnych związkach.

4. Czy brak jednego elementu oznacza koniec miłości?

Nie zawsze. Relacje naturalnie zmieniają się w czasie, a poziom intymności, namiętności i zaangażowania może się wahać. Brak jednego z elementów może być sygnałem do pracy nad relacją, a nie jej końcem. 

5. Dlaczego namiętność często wygasa?

Namiętność ma najsilniejszą, ale najmniej stabilną dynamikę. Szybko narasta, ale też często osłabia się wraz z rutyną i codziennością. Badania pokazują jednak, że można ją odbudowywać poprzez wspólne działania, nowość i pielęgnowanie bliskości.

6. Jak teoria Sternberga może pomóc w związku?

Model działa jak kompas relacyjny - pozwala ocenić, którego elementu w danej chwili brakuje. Dzięki temu partnerzy mogą bardziej świadomie inwestować w intymność, namiętność lub zaangażowanie, by poprawić jakość relacji.

7. Czy teoria Sternberga sprawdza się w terapii par?

Tak. Wielu terapeutów wykorzystuje model trzech składników, aby pomóc parom zrozumieć dynamikę ich relacji i określić obszary wymagające wzmocnienia, takie jak komunikacja, bliskość czy zaangażowanie.

8. Jak sprawdzić, jaki typ miłości dominuje w mojej relacji?

Możesz ocenić swoją relację, zastanawiając się nad poziomem: intymności (bliskość, zaufanie, wsparcie),
namiętności (pożądanie, emocjonalna intensywność),
zaangażowania (decyzje, odpowiedzialność, wspólne cele).

9. Czy każda relacja musi mieć wszystkie trzy składniki, aby była udana?

Nie. Wiele związków funkcjonuje dobrze mimo przewagi jednego lub dwóch elementów. Kluczowe jest to, czy oboje partnerzy czują satysfakcję z relacji i mają podobne oczekiwania.

10. Co zrobić, jeśli mam poczucie, że moja relacja „gaśnie”?

To naturalny sygnał, że związek potrzebuje uwagi. Rozmowa, szukanie wspólnych aktywności, dbałość o bliskość - to pierwszy krok. Jeżeli trudności utrzymują się dłużej, warto skorzystać ze wsparcia specjalisty.