Wsparcie naszego dziecka podczas jego  nauki to bardzo ważna część wychowania młodego człowieka. Warto poświęcić  temu zagadnieniu  refleksję rodzicielską, aby z rozwagą towarzyszyć i wspierać dziecko w jego procesie edukacyjnym.

W artykule przedstawiony jest system z zachwianą równowagą podczas odrabiania lekcji, obejmujący niewłaściwie pojmowaną rolę rodziców i zadania dziecka, a w dalszej części prawidłowy wzorzec oraz szereg wskazówek do ustalenia systemu korzystnego wsparcia dla dziecka  podczas nauki z jasno wytyczonymi zasadami i regułami.

Najczęstsze nieprawidłowości po stronie rodzica 

• częste dopytywanie się o zadane prace;
• przypominanie dziecku o jego pracy domowej;
• dodatkowe wycieczki do szkoły, telefonowanie do znajomych, żeby dowiedzieć się, co było zadane;
• pomoc polegająca na tym, że rodzic własnoręcznie wykonuje pracę za dziecko, co pozbawia je poczucia kontroli i skuteczności oraz obniża poczucie wartości;
• karanie za nieodrobione zadania zamiast ponownego ustalenia reguł i konsekwencji oraz zwiększenia wsparcia dla dziecka; 
• poczuwanie się do odpowiedzialności za niepowodzenia dziecka.

Zasady komunikacji w rodzinie

Zachowania dziecka w zaburzonym systemie

W takiej sytuacji dziecko często:

• dostarcza wymówek: gubiłem zeszyt, ktoś mi go ukradł; nic nie było zadane; pies zjadł mój zeszyt;
• czeka do ostatniej chwili z odrabianiem lekcji;
• odrabia lekcje w ruchliwym miejscu, które będzie przyciągać sporo uwagi;
• udaje, że nie rozumie zadania, wykonuje jego części po to, by zaangażować rodziców do odrabiania lekcji;
• obwinia rodziców oraz nauczyciela za słabe oceny.

Należy tutaj bardzo uważnie sprawdzić, czy dziecko nie wykazuje specyficznych trudności w uczeniu się. Diagnozą zajmują się Poradnie Psychologiczno-Pedagogiczne.

Diagnoza gotowości szkolnej

Jasny podział ról - fundament równowagi

Poniżej przedstawiam stałe i właściwe obowiązki leżące po każdej ze stron.

Do zadań rodzica należy:

• ustalenie stałej pory i miejsca odrabiania lekcji;
• zapewnienie niezbędnych przyborów;
• oferowanie ograniczonej miejscu i czasie pomocy w nauce;
• stosowanie logicznych konsekwencji za wysiłek w nauce (nie mylenie z nagłymi karami).

Do zadania dziecka należy:

• kontrolowanie na bieżąco swoich podręczników oraz zadań;
• wykonywanie swojej pracy jedynie z niewielką pomocą, o ile nie ma dziecko diagnozy specyficznych trudności w nauce;
• punktualne rozpoczynanie, odrabianie lekcji i oddawanie prac domowych  oraz przeznaczanie na to wystarczającej ilości czasu; 
• przyjmowanie odpowiedzialności za oceny oraz innych konsekwencji nauki.

O czym warto pamiętać?

• Odrabianie lekcji to nawyk, rutyna - im bardziej stała tym łatwiejsza
• Ważne jest ustalenie pory na odrabiane - raczej wcześniejszej niż późniejszej, bo wypoczęte dziecko ma więcej energii i później może mieć przestrzeń na przyjemności;

Gdy praca domowa jest ostatnim zadaniem do wykonania w ciągu dnia, to jakie można konsekwencje wyciągnąć? 

• rodzice powinni określić godziny, w jakich są dostępni, aby służyć pomocą przy odrabianiu lekcji np. "będę dostępny, aby ci pomóc między 16 a 17, a później już nie” – to jest sposób na uczenie dziecka odpowiedzialności za zadania domowe;
• limity czasowe to uczenie zarządzania czasem;
• można limity czasowe wydłużyć przy specjalnych okazjach, ale poza nimi trzeba wyznaczyć stałe godziny i zrobić wszystko, żeby się ich trzymać;
• jeżeli limitu czasowego rodzice nie będą przestrzegać, to odrabianie prac domowych będzie dla dziecka okazją do zdobywania kontroli nad innymi członkami rodziny;
• jeśli dziecko skończy wcześniej, a przegląd pracy wykauje, że lekcje zostały odrobione, a dziecko dołożyło starań, żeby je wykonało poprawnie to świetnie, warto dziecku pogratulować;
• nacisk powinen być na starania dziecka, a nie na efekt, jego praca nie musi być doskonała.

Czas odrabiania lekcji: 

• kl. I ok. 45 min.
• kl. II-III 60 min.
• kl. IV-VI – 75 min;

Jak powinno wyglądać miejsce do odrabiania lekcji?

Najlepiej ustalić oddzielne miejsce, z dala od rodziców, innych członków rodziny. Jeśli miejsce jest blisko rodzica, to istnieje ryzyko, że odrabianie lekcji będzie przyciągać ich uwagę i prowokować do większego zaangażowania z ich strony, to jak zaproszenie do „tańca”.

Miejsce do nauki powinno być wolne od przedmiotów rozpraszających uwagę: tv, i innych. Powinno być wyposażone w niezbędne sprzęty, materiały tj. biurko, krzesło, lampa, zapas papieru, ołówki, długopisy, słownik, linijka, taśma klejąca, zszywacz, spinacz do papieru, pojemniki do utrzymania porządku na biurku.

Kroki do uzyskania równowagi systemu:

1. Jasne objaśnienie zadań:

• omowienie z dzieckiem zadania w systemie zrównoważonym;
• objaśnienie dziecku kiedy i gdzie powinno odrabiać lekcji, w sposób szczegółówy;

2. Konsekwencje:

• nadzorowanie wykonania zadanej pracy dostarcza rodzicom podstaw do wydania oceny, czy praca została ukończona;
• konsekwencje powinny być wprowadzone w życie bez gróźb, pouczeń, przypomnień, wybuchów złości;
• przywileje po szkole to nagroda za wypełnienie obowiązków ucznia, tymczasowa utrata przywilejów to skuteczna logiczna konsekwencja;
• jeżeli dziecko ukończy wszystkie zadane lekcje z dnia to korzysta z przywilejów w danym dniu, a jeśli ukończy wszystkie zadane lekcje z całego tygodnia, wówczas może korzystać z przywilejów weekendowych;
• jeśli dziecko nie przyniesie zadań do domu lub nie ukończy pracy w określonym czasie to rodzice powinni wprowadzić konsekwencje w postaci wstrzymania części lub całości przywilejów dnia wolnego. Niedokończona praca powinna zostać odrobiona w wyznaczonym czasie w sobotę lub w niedzielę, nie w cały weekend. W każdy szkolny dzień dziecko zdobywa przywileje, z których będzie mogło korzystać nie tylko danego dnia, ale także w czasie weekendu.

U dzieci z problemami uwagi pomocne są konkretne strategie - więcej w artykule ADHD i mózg, który wybiera swoje priorytety: dlaczego to, co ważne, czasem ucieka.

Konsekwencje dla dzieci:

• ograniczenie  zabaw po szkole;
• ograniczenie spotkan z przyjaciółmi;
• oglądania telewizji, gier video;
• spędzanie czasu w swoim pokoju, spokojne czynności (nudne) (około godziny, jeśli praca niewykonana, a następnie część soboty na odrobienie zaległości od 9 do 10)

3. Zejście z parkietu.

Po objaśnieniu zadań do wykonania, wprowadzeniu w życie konsekwencji i odpowiedzialności, rodzice powinni być gotowi do ograniczenia własnego zaangażowania i wycofania się.

Ważna uwaga na koniec

Zanim nastąpi poprawa, najpierw może nastąpić pogorszenie to znaczy, że dziecko musi doświadczyć konsekwencji niewłaściwych wyborów, zanim zmieni swoje postępowanie (może to nastąpić do sześciu tygodni albo i dłużej).

Dzieci sprawdzają, jak dalego mogą się posunąć. Będą szukać tłumaczeń dla swoich zapomnianych zadań domowych, manifestować bezradność, zwlekać. Rodzice powinni mieć świadomość, że dzieci będą ich sprawdzać a wymówki nie będą akceptowane. To testowanie nie będzie trwało wiecznie. 

Wskazana jest czujność w utrzymaniu systemu w równowadze.

Trudne zachowania nastolatka. Skąd się biorą? Jak opiekunowie mogą sobie z nimi radzić?

FAQ – najczęściej zadawane pytania dotyczące wsparcia dziecka podczas nauki

1. Jak wspierać dziecko w nauce, nie wyręczając go?

Najważniejsze jest stworzenie jasnych zasad: stałej pory i miejsca nauki oraz ograniczonej w czasie pomocy. Rolą rodzica jest wsparcie i organizacja warunków, a nie wykonywanie zadań za dziecko. Dzięki temu dziecko uczy się samodzielności i odpowiedzialności.

2. Co zrobić, gdy dziecko nie chce odrabiać lekcji?

Warto sprawdzić, czy obowiązki szkolne są powiązane z logicznymi konsekwencjami i przywilejami. Dziecko chętniej podejmuje wysiłek, gdy widzi sens zasad i ich konsekwentne przestrzeganie przez rodziców.

3. Ile czasu dziecko powinno poświęcać na odrabianie lekcji?

Czas nauki zależy od wieku dziecka. Przyjmuje się orientacyjnie:
– klasa I: ok. 45 minut,
– klasy II–III: ok. 60 minut,
– klasy IV–VI: ok. 75 minut.
Najważniejsze jest jednak regularne rozpoczynanie nauki i skupienie na zadaniach.

4. Jak reagować, gdy dziecko nie odrobiło pracy domowej?

Zamiast kar warto stosować logiczne konsekwencje, np. czasowe ograniczenie przywilejów. Niedokończone zadania powinny zostać wykonane w wyznaczonym czasie, aby dziecko mogło doświadczyć skutków swoich wyborów.

5. Czy rodzic powinien codziennie kontrolować zeszyty i zadania dziecka?

Stała kontrola może osłabiać poczucie odpowiedzialności dziecka. Wspierające jest stopniowe przekazywanie kontroli dziecku, przy jednoczesnym jasno określonych zasadach i konsekwencjach.

6. Jakie miejsce jest najlepsze do odrabiania lekcji?

Najlepiej, aby było to stałe, spokojne miejsce, wolne od rozpraszaczy, takich jak telewizor czy telefon. Zbyt bliska obecność rodzica może sprzyjać nadmiernemu angażowaniu się w naukę dziecka.

7. Co zrobić, gdy dziecko „udaje”, że nie rozumie zadań?

Warto sprawdzić, czy dziecko rzeczywiście nie ma trudności w uczeniu się. Jeśli problem się powtarza, pomocna może być konsultacja w poradni psychologiczno-pedagogicznej.

8. Czy nacisk powinien być na oceny czy na wysiłek dziecka?

Największe znaczenie ma docenianie starań dziecka, a nie perfekcyjnego efektu. Skupienie się na wysiłku wzmacnia motywację wewnętrzną i poczucie własnej wartości.