01 Czym jest?

Uzależnienie od hazardu polega na utrwalonym, powtarzającym się graniu, które zaczyna dominować nad innymi obszarami życia. Osoba ma trudność z powstrzymaniem się od gry i kontynuuje ją mimo strat finansowych, pogorszenia relacji czy zaniedbywania obowiązków.

Najważniejszą cechą jest uporczywe powracanie do hazardu mimo niekorzystnych konsekwencji. Myśli o grze, zdobywaniu pieniędzy i kolejnych zakładach mogą pochłaniać coraz więcej uwagi. Problem może dotyczyć m.in. zakładów bukmacherskich, automatów, gier kasynowych czy innych gier na pieniądze zarówno stacjonarnie, jak i przez internet.

Samo uczestnictwo w grze nie oznacza uzależnienia. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy osoba zachowuje kontrolę nad graniem i jaki wpływ ma ono na jej życie. Nie trzeba jednak stracić wszystkich oszczędności, żeby problem wymagał pomocy.

Inne określenia: hazard patologiczny, zaburzenie związane z hazardem, potocznie: nałogowe granie.

ICD-10: F63.0 - hazard patologiczny, zaliczany do zaburzeń nawyków i popędów.

ICD-11: 6C50 - zaburzenie związane z hazardem, zaliczane do zaburzeń spowodowanych zachowaniami uzależniającymi. 

02 Jak może się objawiać?

Trudność z zakończeniem gry

Osoba planuje przeznaczyć na granie określoną kwotę lub czas, ale przekracza własne ustalenia.

Przykład: wpłaca niewielką sumę, zakładając, że będzie to jedyny wydatek tego wieczoru. Po przegranej wykonuje kolejną wpłatę, a potem następną.

Może pojawić się myśl: „Skończę po następnym zakładzie.”

Próby odgrywania strat

Przegrana staje się powodem do dalszego grania. Osoba zaczyna traktować kolejną wygraną jako sposób na rozwiązanie problemów powstałych przez hazard.

Przykład: przegrywa pieniądze przeznaczone na rachunki. Zamiast przerwać, zwiększa stawkę, licząc, że odzyska utraconą kwotę przed terminem płatności. „Muszę tylko wyjść na zero.” „Nie mogę teraz przestać, bo wszystko przepadnie.”

Odgrywanie strat może prowadzić do ich dalszego powiększania.

Przeznaczanie na grę pieniędzy potrzebnych do życia

Osoba może sięgać po oszczędności, pożyczać pieniądze lub sprzedawać przedmioty, aby sfinansować kolejne zakłady.

Przykład: prosi bliską osobę o pożyczkę na pilny wydatek, ale część pieniędzy przeznacza na grę. Liczy, że odda je po wygranej.

Zadłużenie nie jest konieczne do rozpoznania problemu, ale stanowi istotny sygnał ostrzegawczy. Odgrywanie strat, pożyczanie na grę i przekraczanie własnych możliwości finansowych należą do ważnych oznak szkód związanych z hazardem. 

Myślenie o hazardzie także poza grą

Uwagę mogą zajmować wyniki, kursy, poprzednie wygrane i planowanie kolejnej okazji do zagrania.

Przykład: podczas spotkania z rodziną osoba wielokrotnie sprawdza telefon. Jest obecna przy stole, ale trudno jej śledzić rozmowę, ponieważ czeka na rozstrzygnięcie zakładu.

Odkładanie obowiązków i innych aktywności

Hazard stopniowo wypiera sprawy, które wcześniej były ważne.

Osoba może:

- odkładać pracę lub naukę,
- rezygnować ze spotkań,
- ograniczać sen, aby kontynuować grę,
- zaniedbywać sprawy domowe,
- podporządkowywać dzień wydarzeniom, na które obstawia.
Przykład: zamiast przygotować się do ważnego spotkania, spędza wieczór na analizowaniu zakładów, a rano próbuje nadrobić zaległości.

Powracanie do gry mimo konsekwencji

Nawet poważny konflikt lub strata nie zawsze prowadzą do trwałego przerwania grania.

Przykład: po ujawnieniu długów osoba postanawia zakończyć grę. Po pewnym czasie wraca jednak do zakładów, przekonana, że tym razem będzie ostrożniejsza.

Ukrywanie skali grania

Osoba może pomniejszać wydatki, zatajać pożyczki albo unikać rozmowy o finansach.

Przykład: mówi, że straciła niewielką kwotę, chociaż rzeczywista suma jest znacznie większa. Obawia się reakcji bliskich i nadal liczy na odzyskanie pieniędzy.

Takie zachowania mogą towarzyszyć problemowi, ale nie występują u każdej osoby.

03 Jak może wyglądać w relacjach?

Niepewność dotycząca wspólnych pieniędzy

Bliska osoba może obawiać się, czy wystarczy środków na podstawowe wydatki i czy zna rzeczywistą sytuację finansową rodziny.

Przykład: partnerzy odkładają pieniądze na remont. Jedna osoba odkrywa, że część oszczędności została przeznaczona na grę bez wspólnej decyzji.

Osłabienie zaufania

Powtarzające się rozbieżności między deklaracjami a zachowaniem mogą sprawić, że bliscy przestają ufać kolejnym zapewnieniom.

„Nie wiem, czy to już wszystkie długi.” „Chcę wierzyć, ale boję się następnej niespodzianki.”

Odbudowywanie zaufania wymaga czasu i konkretnych działań, nie tylko obietnicy zaprzestania grania.

Mniejsza obecność w codziennym życiu

Myśli o hazardzie mogą utrudniać wspólne spędzanie czasu i wywiązywanie się z ustaleń.

Przykład: osoba miała odebrać dziecko lub zrobić zakupy, ale przedłuża grę i nie dotrzymuje ustalenia. Bliscy muszą nagle zmieniać swoje plany.

Przejmowanie odpowiedzialności przez rodzinę

Bliscy mogą próbować ratować sytuację przez pożyczanie pieniędzy, spłacanie zobowiązań lub ukrywanie problemu przed innymi.

Wsparcie może obejmować pomoc w znalezieniu leczenia i uporządkowaniu sytuacji. Nie musi oznaczać przekazywania pieniędzy ani podejmowania kolejnych zobowiązań. Bliscy również mogą potrzebować własnej pomocy i ochrony finansowej.

04 Skąd się bierze?

Rozwojowi problemu sprzyja połączenie czynników osobistych i warunków, w których dostępny jest hazard. Znaczenie mogą mieć łatwość grania przez telefon, reklamy, szybkie tempo zakładów i możliwość wielokrotnego obstawiania.

Dla części osób gra wiąże się z poszukiwaniem emocji, dla innych z próbą poradzenia sobie ze stresem. W przesłanym opisie ICD-10 zaznaczono, że potrzeba grania może nasilać się w sytuacjach stresowych.

Ważne mogą być też przekonania dotyczące szans na wygraną:

„Po tylu przegranych w końcu musi się udać.” „Mam sposób, dzięki któremu odzyskam pieniądze.”

W grach opartych na niezależnych zdarzeniach wcześniejsze przegrane nie sprawiają, że następna wygrana staje się bardziej prawdopodobna. Nadzieja na zmianę wyniku może jednak utrudniać zakończenie gry.

Uzależnienia nie wyjaśnia samo stwierdzenie, że ktoś jest „nieodpowiedzialny”. Należy uwzględnić również dostępność i konstrukcję produktów hazardowych.

05 Jak rozpoznaje się problem?

Istotne jest uporczywe, powtarzające się granie, które trwa mimo niekorzystnych następstw i zakłóca życie osobiste, rodzinne lub zawodowe.

Specjalista pyta m.in. o:

- przebieg i częstotliwość grania,
- możliwość przerwania lub ograniczenia gry,
- czas i pieniądze przeznaczane na hazard,
- myśli związane z grą,
- konsekwencje dla codzienności i relacji,
- dotychczasowe próby zmiany.
W ICD-11 podkreśla się osłabioną kontrolę, nadawanie hazardowi coraz większego pierwszeństwa oraz kontynuowanie go mimo szkód. 

Nie stosuje się tutaj automatycznie zasady „trzech z sześciu objawów” dotyczącej uzależnienia od substancji w ICD-10.

Ważne jest także różnicowanie: m.in. na potrzebę odróżnienia hazardu patologicznego od grania występującego w epizodzie manii.

06 Jak można sobie pomóc i jak wygląda leczenie?

Przerwać odgrywanie strat

W planie pomocy warto oddzielić uporządkowanie finansów od nadziei na wygraną. Kolejny zakład nie jest bezpiecznym sposobem spłaty zobowiązań.

Ograniczyć dostęp do gry

Pomocne mogą być blokady stron i aplikacji, zamknięcie kont oraz dostępne u operatorów formy samowykluczenia. Warto też ograniczyć reklamy i powiadomienia zachęcające do obstawiania.

Zabezpieczyć podstawowe wydatki

Praktycznym krokiem jest opłacanie najważniejszych rachunków w pierwszej kolejności i przygotowanie planu uporządkowania długów. W razie potrzeby warto skorzystać z niezależnego poradnictwa finansowego lub prawnego.

Skorzystać z psychoterapii

Terapia pomaga rozpoznawać sytuacje wyzwalające granie, pracować nad przekonaniami o wygranej i ćwiczyć inne sposoby reagowania na potrzebę zagrania. Może odbywać się indywidualnie lub grupowo.

Przygotować plan na trudne momenty

Warto ustalić, co zrobić po otrzymaniu wypłaty, po przegranej, podczas stresu lub po kontakcie z reklamą hazardu. Plan powinien obejmować także sposób szybkiego powrotu do pomocy, jeśli granie się powtórzy.

Uwzględnić inne trudności

Leczenie może wymagać równoczesnego zajęcia się depresją, lękiem lub używaniem substancji. W wybranych sytuacjach specjalista może rozważyć farmakoterapię. Leki nie są jednak samodzielnym rozwiązaniem problemów finansowych i relacyjnych.

07 Czy można wyjść z problemu?

Możliwe jest zaprzestanie grania i stopniowe odbudowywanie codziennego życia. Poprawa może obejmować odzyskiwanie stabilności finansowej, większą obecność w relacjach i powrót do zaniedbanych aktywności.

Długi lub utrata zaufania mogą wymagać dłuższej pracy niż samo zatrzymanie gry. Nawrót nie przekreśla wcześniejszych postępów, ale wymaga reakcji. Szczególnie ważne jest wtedy powstrzymanie prób odgrywania i szybkie skorzystanie ze wsparcia.

08 Kiedy warto szukać pomocy?

Warto zgłosić się do specjalisty, kiedy granie przestaje być swobodnym wyborem, narusza budżet, zajmuje znaczną część uwagi lub prowadzi do konfliktów i zaniedbań. Nie trzeba czekać na bankructwo czy utratę pracy. Pomoc jest zasadna również wtedy, gdy szkody już się pojawiają, ale nie wiadomo jeszcze, czy spełnione są wszystkie kryteria zaburzenia.

Hazard może wiązać się z poważnym kryzysem psychicznym. Jeśli pojawia się bezpośrednie zagrożenie życia lub ryzyko zrobienia sobie krzywdy, należy wezwać pomoc pod numerem 112.

09 FAQ - najczęstsze pytania dotyczące uzależnienia od hazardu

Czy można być uzależnionym, grając tylko przez internet?

Tak. Miejsce i forma gry nie przesądzają o rozpoznaniu. Problem może dotyczyć wyłącznie hazardu online.

Czy osoba uzależniona musi grać codziennie?

Nie. Ważny jest powtarzający się wzorzec, kontrola nad grą i jej konsekwencje.

Czy duża wygrana rozwiązuje problem?

Może chwilowo zmienić sytuację finansową, ale nie potwierdza odzyskania kontroli nad graniem.

Czy brak długów oznacza, że nie ma uzależnienia?

Nie. Szkody mogą dotyczyć również czasu, relacji, pracy lub zdrowia psychicznego.

Czy spłacenie długów wystarczy?

Samo uporządkowanie zobowiązań nie usuwa trudności z kontrolowaniem gry. Potrzebna może być równoległa praca terapeutyczna.

Czy hazard i granie w gry komputerowe to to samo?

Nie. To odrębne pojęcia i rozpoznania. W hazardzie istotne jest obstawianie pieniędzy lub innych wartości w nadziei na wygraną; samo korzystanie z gry komputerowej nie oznacza hazardu.

10 Źródło

Uzależnienia behawioralne: profilaktyka i terapia, Magdalena Rowicka, KBPN, Warszawa 2015

Profilaktyka uzależnienia od hazardu oparta na dowodach naukowych, Justyna Kusztal, Małgorzata Piasecka, Aleksandra Nastazjak, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, KBPN, Kraków 2021

Hazard i inne uzależnienia behawioralne : doniesienia z badań pod redakcją Iwony Niewiadomskiej, Polska Fundacja Pomocy Humanitarnej „Res Humanae”, Warszawa 2015